Khoảng 10h50 ngày 17/9, học viên Bùi Công Hiếu (18 tuổi, xã Ea Knốp) điều khiển xe ô tô tập lái Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp Đào tạo lái xe Nam Việt (xã Pơng Drang) lưu thông trên đường tránh Đông Buôn Ma Thuột, hướng từ Quốc lộ 27 qua Quốc lộ 26. Trên xe có giáo viên dạy lái Phan Thanh Trúc (SN 1993), ngồi ghế phụ.

Khi xe đi đến Km 17+700 thuộc địa bàn buôn Tara, xã Ea Knuêc bất ngờ tông vào đuôi xe tải BKS 79H-129.42 do tài xế Nguyễn Thanh Minh (SN 1988, trú tỉnh Khánh Hoà) điều khiển đang đỗ bên phải đường. Vụ va chạm đã khiến giáo viên dạy lái Phan Thanh Trúc tử vong tại chỗ.

Nguyên nhân vụ tai nạn đang được Phòng CSGT Công an tỉnh Đắk Lắk đang phối hợp cùng các đơn vị chức năng tiến hành điều tra, làm rõ.

Không thể mặc nhiên quy toàn bộ trách nhiệm cho học viên

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, vụ tai nạn trên là đặc biệt nghiêm trọng, không chỉ cần làm rõ nguyên nhân mà còn đặt ra vấn đề về trách nhiệm bảo đảm an toàn trong hoạt động đào tạo lái xe.

Theo luật sư Cường, hoạt động đào tạo không chỉ nhằm giúp học viên biết điều khiển phương tiện mà còn phải hình thành kỹ năng xử lý tình huống, ý thức chấp hành pháp luật và khả năng nhận diện, phòng ngừa nguy cơ tai nạn.

Ở góc độ pháp luật, hiện pháp luật đã có quy định về việc thực hành lái xe trên đường giao thông, không phải hoàn toàn bỏ ngỏ vấn đề đào tạo lái xe đường trường.

Theo quy định hiện hành, chương trình đào tạo lái xe ô tô bao gồm thời gian và quãng đường thực hành trên đường giao thông. Thông tư 14/2025/TT-BXD quy định cụ thể thời lượng, quãng đường thực hành lái xe trên đường giao thông đối với từng hạng giấy phép; đồng thời chương trình còn bao gồm các nội dung như tập lái trên đường dốc, đường vòng quanh co, đường phức tạp, ban đêm, có tải và một số điều kiện giao thông khác.

Đáng chú ý, quy định về đường tập lái cũng đã đặt ra những yêu cầu nhất định. Đường tập lái được bố trí trên đường giao thông công cộng và phải có các tình huống giao thông cần thiết; trong đó có giao nhau cùng mức, chỗ rộng, chỗ hẹp, đoạn lên dốc, xuống dốc và mật độ tham gia giao thông ở mức trung bình. Tuyến đường này phải được ghi trong giấy phép xe tập lái.

Như vậy, vấn đề pháp lý không nên đặt theo hướng “pháp luật chưa có quy định về đường trường”, mà cần đặt câu hỏi sâu hơn: tuyến đường cụ thể được lựa chọn để đào tạo có đáp ứng các điều kiện pháp luật hay không; kế hoạch đào tạo của cơ sở có phù hợp hay không? giáo viên có đánh giá đúng mức độ nguy hiểm của tuyến đường, thời điểm và tình huống giao thông thực tế hay không? việc tổ chức buổi học có bảo đảm an toàn cho học viên, giáo viên và những người tham gia giao thông khác hay không? Đây mới là những vấn đề cần được cơ quan chức năng làm rõ trong vụ tai nạn này.

Luật sư Cường cho biết, xe tập lái phải có hệ thống phanh phụ được bố trí bên ghế ngồi của giáo viên dạy thực hành lái xe. Quy định này cho thấy giáo viên không phải là người ngồi trên xe với tư cách hành khách thông thường mà giữ vai trò đặc biệt trong quá trình kiểm soát an toàn của buổi thực hành. Bởi vậy, khi xảy ra tai nạn, cơ quan chức năng cần làm rõ giáo viên đã hướng dẫn học viên như thế nào, có quan sát và cảnh báo nguy hiểm hay không, có kịp thời sử dụng phanh phụ hoặc biện pháp kiểm soát phương tiện hay không, tốc độ xe tại thời điểm xảy ra tai nạn là bao nhiêu, điều kiện mặt đường và tầm nhìn như thế nào, xe tải đỗ ở vị trí nào và có biển cảnh báo hay không.

Đồng thời cũng phải xác định nguyên nhân trực tiếp và nguyên nhân có tính chất điều kiện dẫn đến tai nạn.

Do đó, không thể chỉ nhìn vào việc “học viên là người cầm vô lăng” để mặc nhiên quy toàn bộ trách nhiệm cho học viên. Trong hoạt động đào tạo lái xe, giáo viên là người có chuyên môn, có nghĩa vụ hướng dẫn và kiểm soát quá trình thực hành; xe tập lái lại được thiết kế với hệ thống phanh phụ để giáo viên có thể can thiệp khi cần thiết.

Trong vụ tai nạn trên, giáo viên dạy lái được xác định đã tử vong. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc nguyên nhân và trách nhiệm của những chủ thể khác đương nhiên được loại trừ. Cơ quan điều tra cần xác minh toàn bộ quá trình tổ chức buổi học: ai lập kế hoạch, tuyến đường có được phép sử dụng để tập lái hay không, tuyến đường có nằm trong chương trình và phương án đào tạo của cơ sở hay không, giáo viên có được phân công đúng quy định hay không, học viên có đủ điều kiện học thực hành hay không, việc quản lý và giám sát xe tập lái được thực hiện như thế nào?. Nếu phát hiện cơ sở đào tạo hoặc cá nhân có hành vi vi phạm quy định về tổ chức, quản lý đào tạo và hành vi đó có quan hệ nhân quả với hậu quả chết người, trách nhiệm pháp lý của chủ thể có lỗi cần được xem xét theo quy định của pháp luật.

Học viên có đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự hay không?

Đề cập đến câu hỏi của dư luận về trách nhiệm của học viên trong vụ tai nạn trên, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, trách nhiệm pháp lý thuộc về ai, ai phải chịu trách nhiệm hình sự, việc bồi thường thiệt hại đặt ra như thế nào là vấn đề cần đặc biệt thận trọng. Để làm rõ vấn đề này phải làm rõ chương trình bài giảng, làm rõ điều kiện của phương tiện và hành vi của từng người có liên quan.

Học viên đang trong quá trình đào tạo, chưa được cấp giấy phép lái xe, nhưng việc học viên trực tiếp điều khiển xe tập lái trong giờ thực hành là một phần của chương trình đào tạo và được thực hiện dưới sự hướng dẫn, giám sát của giáo viên. Do đó, không thể chỉ căn cứ vào việc học viên “chưa có giấy phép lái xe” để kết luận người này có lỗi hình sự khi xảy ra tai nạn.

Cơ quan điều tra phải xác định cụ thể học viên có được phép điều khiển xe tại thời điểm đó hay không; buổi học có đúng chương trình và kế hoạch đào tạo hay không; giáo viên đã hướng dẫn như thế nào; học viên có tuân thủ chỉ dẫn của giáo viên hay không; lỗi cụ thể của học viên là gì; lỗi đó có phải là nguyên nhân dẫn đến hậu quả chết người hay không?

Nếu học viên điều khiển phương tiện đúng chương trình đào tạo, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, và tai nạn xảy ra do một nguyên nhân khách quan hoặc do lỗi của giáo viên trong việc tổ chức, hướng dẫn, kiểm soát buổi học chưa thể mặc nhiên quy kết trách nhiệm hình sự cho học viên.

Việc xem xét Điều 128 về tội vô ý làm chết người chỉ đặt ra khi hành vi và các dấu hiệu pháp lý cụ thể không thuộc trường hợp phải xử lý theo quy định chuyên biệt về vi phạm quy định tham gia giao thông đường bộ. Điều 128 quy định trách nhiệm hình sự đối với trường hợp vô ý làm chết người. Vì vậy, ở thời điểm hiện nay, khi cơ quan chức năng mới đang điều tra nguyên nhân vụ tai nạn, chưa nên vội khẳng định học viên hay cá nhân nào phải chịu trách nhiệm hình sự.

Ngược lại, nếu kết quả điều tra chứng minh học viên có hành vi vi phạm quy định an toàn giao thông, có lỗi và chính hành vi đó là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả chết người, trách nhiệm hình sự có thể được đặt ra. Trong trường hợp này, hướng xem xét trước hết cần đặt vào Điều 260 Bộ luật Hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, nếu các dấu hiệu cấu thành tội phạm được chứng minh.

Luật sư Cường lưu ý, trong vụ việc này, học viên chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự nếu quá trình điều tra chứng minh được học viên đã có lỗi trong việc điều khiển phương tiện, vi phạm các quy định về an toàn giao thông và hành vi vi phạm đó là nguyên nhân dẫn đến cái chết của giáo viên. Nếu không chứng minh được lỗi của học viên, không chứng minh được mối quan hệ nhân quả giữa hành vi của học viên với hậu quả chết người thì không có căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với học viên.

Ông Cường cũng cho rằng, cần làm rõ cả trách nhiệm của người điều khiển xe tải nếu có vi phạm về dừng, đỗ. Cụ thể, nếu xe tải dừng, đỗ trên đường cần xác định chính xác vị trí dừng, đỗ, biển báo giao thông, điều kiện mặt đường, tầm nhìn, khoảng cách quan sát của các phương tiện khác và việc người điều khiển xe tải có thực hiện đầy đủ các biện pháp cảnh báo nguy hiểm hay không. Trường hợp kết quả điều tra cho thấy người điều khiển xe tải đã dừng, đỗ phương tiện tại vị trí bị cấm hoặc không bảo đảm các điều kiện an toàn theo quy định; không thực hiện việc cảnh báo cần thiết, tạo ra chướng ngại vật nguy hiểm trên đường và chính hành vi vi phạm này có quan hệ nhân quả với vụ tai nạn làm chết người không loại trừ khả năng người điều khiển xe tải cũng phải chịu trách nhiệm pháp lý, kể cả trách nhiệm hình sự nếu có đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Đặc biệt, nếu chứng minh được hành vi dừng, đỗ xe vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả chết người có thể xem xét trách nhiệm về tội Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo Điều 260 Bộ luật Hình sự, tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm, hậu quả và các yếu tố khác được chứng minh trong quá trình điều tra.

Lời cảnh báo đối với công tác đào tạo và sát hạch lái xe

Qua vụ tai nạn trên, luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh đến bài học phòng ngừa. Theo ông, đào tạo lái xe là hoạt động đặc thù bởi người học đang điều khiển một phương tiện có khả năng gây nguy hiểm cho chính mình và những người tham gia giao thông khác. Vì vậy, nguyên tắc an toàn phải được đặt lên hàng đầu trong toàn bộ quá trình đào tạo. Cùng với đó, cần tăng cường kiểm soát các cơ sở đào tạo lái xe, kiểm tra việc xây dựng kế hoạch thực hành, tuyến đường thực hành, thời lượng và quãng đường thực hành; kiểm tra việc sử dụng xe tập lái, hệ thống phanh phụ, thiết bị giám sát và dữ liệu đào tạo. Pháp luật hiện hành cũng đã thiết lập hệ thống quản lý, giám sát đào tạo bằng dữ liệu điện tử và yêu cầu cơ sở đào tạo lập kế hoạch đào tạo, truyền dữ liệu phục vụ quản lý, thanh tra, kiểm tra.

Từ vụ việc này, cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các tiêu chí về lựa chọn tuyến đường thực hành, đặc biệt đối với những tuyến đường có mật độ phương tiện cao, tốc độ lưu thông lớn, nhiều xe tải, nhiều điểm giao cắt hoặc điều kiện giao thông phức tạp.

Không nên để việc “học lái xe đường trường” trở thành việc đưa học viên ra một tuyến đường bất kỳ rồi để học viên tự xử lý tình huống. Đường trường phải là một nội dung đào tạo được thiết kế có mục tiêu, có cấp độ, có phương án an toàn và có sự kiểm soát của giáo viên.

“Một người học lái xe cần được làm quen với môi trường giao thông thực tế, nhưng phải được làm quen theo lộ trình từ đơn giản đến phức tạp, từ ít nguy cơ đến nhiều nguy cơ. Giáo viên phải đánh giá được năng lực thực tế của từng học viên để lựa chọn bài tập và tuyến đường phù hợp”, luật sư Cường nói và cho rằng, vụ tai nạn là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với công tác đào tạo lái xe.

Bởi mục tiêu cuối cùng của đào tạo không chỉ là giúp học viên vượt qua kỳ sát hạch để được cấp giấy phép lái xe, mà quan trọng hơn là hình thành một người lái xe có kỹ năng, có ý thức pháp luật và có khả năng phòng ngừa tai nạn khi tham gia giao thông thực tế. An toàn của học viên, giáo viên và cộng đồng phải là nguyên tắc cao nhất trong mọi chương trình đào tạo lái xe.

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Huấn Hoa Hồng: