Trong nhiều thập niên, hình ảnh khủng long thường được tái hiện với màu xanh, xám hoặc nâu dựa phần lớn vào suy đoán. Nhưng ngày nay, các nhà cổ sinh vật học đã có thể tìm kiếm dấu vết vật lý của màu sắc ngay bên trong hóa thạch.

Một trong những manh mối quan trọng nhất là melanosome, những bào quan cực nhỏ chứa sắc tố melanin. Ở chim hiện đại, hình dạng và sự phân bố của melanosome có mối liên hệ với các màu sắc dựa trên melanin. Khi những cấu trúc này được bảo tồn trong lông hóa thạch, chúng có thể được quan sát bằng kính hiển vi điện tử và so sánh với lông của các loài chim ngày nay.

Ảnh: dinogoss.blogspot

Năm 2010, các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp này để nghiên cứu Sinosauropteryx, một loài khủng long nhỏ sống ở Trung Quốc. Các melanosome trong những sợi lông hóa thạch cho thấy những sọc tối trên đuôi nhiều khả năng có màu nâu hạt dẻ đến nâu đỏ. Đây là một trong những lần đầu tiên màu sắc của một loài khủng long được xác định dựa trên bằng chứng vi mô thay vì chỉ dựa vào trí tưởng tượng của họa sĩ.

Ảnh: Natgeo.

Đến loài Anchiornis, các nhà khoa học thậm chí có thể tái tạo một bảng màu phức tạp hơn. Nghiên cứu cho thấy cơ thể nó có những vùng xám và tối, phần đầu có màu hung đỏ, trong khi các lông dài ở chi có màu trắng với những đốm đen ở đầu.

Ảnh: Pinterest

Nhưng không phải lúc nào các nhà khoa học cũng tìm thấy melanosome nguyên vẹn. Với Borealopelta, một loài khủng long bọc giáp, các dấu hiệu hóa học trong hóa thạch lại cung cấp bằng chứng về sự hiện diện của sắc tố liên quan đến màu nâu đỏ. Điều này cho thấy việc phục dựng màu sắc có thể kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, từ hình thái học đến phân tích hóa học.

Ảnh: inverse

Một trường hợp nổi tiếng khác là Psittacosaurus. Các nhà nghiên cứu lập bản đồ sự phân bố của sắc tố trên cơ thể và nhận thấy phần lưng tối hơn phần bụng. Kiểu phối màu này, gọi là countershading, phổ biến ở nhiều động vật hiện đại và có thể giúp ngụy trang. Một mô hình kích thước thật sau đó được tạo ra để kiểm tra cách những mảng màu này hoạt động dưới điều kiện ánh sáng tự nhiên.

Tuy nhiên, khoa học chưa thể nói chính xác mọi khủng long có màu gì. Phương pháp melanosome chủ yếu giúp xác định màu sắc dựa trên melanin, trong khi những màu do các sắc tố hoặc cấu trúc khác tạo ra có thể không để lại dấu vết đủ rõ trong hóa thạch. Vì vậy, những hình ảnh phục dựng hiện nay vẫn cần được xem là mức độ tái tạo dựa trên bằng chứng, chứ không phải những bức ảnh chính xác tuyệt đối của quá khứ.

Điều kỳ diệu nằm ở chỗ: giữa một phiến đá 130 triệu năm tuổi, những cấu trúc nhỏ hơn sợi tóc vẫn có thể lưu giữ một phần màu sắc của một thế giới đã biến mất.