Hài cốt phụ nữ chôn cùng con la cổ 2.700 năm tại Tây Ban Nha
Tâm Anh (theo LS)
Khám phá bộ xương cổ nhất của con la ở Tây Âu và câu chuyện về người phụ nữ cổ đại được chôn cất cùng con vật đặc biệt này.
Khoảng 2.700 năm trước, một người phụ nữ được hỏa táng một phần đã được chôn cất cùng với một con la. Theo nghiên cứu mới của các chuyên gia, đây là bộ xương la cổ nhất từng được tìm thấy ở Tây Âu. Ảnh: F. Javier López Cachero; CC BY-NC-ND 4.0.Địa điểm tìm thấy hài cốt của người phụ nữ và xác con la là một hố đá cổ xưa từng được dùng làm kho chứa ngũ cốc tại khu di tích khảo cổ Hort d'en Grimau tại đông bắc Tây Ban Nha. Ảnh: F. Javier López Cachero; CC BY-NC-ND 4.0.
Mặc dù bộ xương được phát hiện vào năm 1986 nhưng xét nghiệm di truyền gần đây mới xác định đó là một con la. Ảnh: F. Javier López Cachero; CC BY-NC-ND 4.0.Con la là con lai giữa lừa đực và ngựa cái. Nhóm nghiên cứu viết trong một bài báo được công bố vào đầu tháng 2 rằng, con la là "sự kết hợp sức mạnh thể chất và kích thước của ngựa với sức chịu đựng của lừa". Ảnh: F. Javier López Cachero; CC BY-NC-ND 4.0.Việc cho lừa đực giao phối với ngựa cái để đẻ ra la không phải điều dễ dàng. Nhóm nghiên cứu viết rằng, những người cổ đại nuôi la phải huấn luyện lừa đực "từ khi còn nhỏ để giao phối với ngựa cái". Những khó khăn trong quá trình này đã khiến con la trở nên quý giá. Ảnh: George Chriss / CC BY-SA 3.0.
Những con la cổ nhất từng được ghi nhận có niên đại hơn 4.000 năm tuổi và được tìm thấy ở Trung Đông. Ảnh: rtb3_photography, Pexels.Vào thời điểm con la hơn 2.700 tuổi sinh sống, những người đi biển gọi là người Phoenicia đang sinh sống ở vùng đất ngày nay là Tây Ban Nha. Họ cũng phân bố ở khu vực Trung Đông. Nhóm nghiên cứu lưu ý rằng, người Phoenicia có thể đã mang theo kiến thức về cách nhân giống la khi tới vùng đất mới. Ảnh: thetech.org.Các nhà khoa học đã kiểm tra tỷ lệ các đồng vị trong bộ xương của con la để có thể cung cấp manh mối về thức ăn mà nó đã tiêu thụ. Kết quả kiểm tra cho thấy con la được cho ăn một chế độ ăn giàu ngũ cốc được trồng trọt và phân tích giải phẫu xương cho thấy nó chủ yếu được sử dụng để cưỡi. Ảnh: Jeff R Clow / Getty Images.
Con la được chôn cất cùng người phụ nữ. Bà khoảng 20 - 25 tuổi khi qua đời. Đến nay, giới nghiên cứu biết rất ít về bà. Nguyên do là vì thi thể của bà được hỏa táng một phần trước khi chôn cất. Hài cốt của bà bị phân mảnh khi được đặt vào nơi chôn cất. Điều này khiến việc xác định nguyên nhân tử vong và tình trạng sức khỏe trước khi mất gặp nhiều khó khăn. Ảnh: Lightvision, LLC / Getty Images.Vào thời cổ đại, việc chôn cất ngựa trong hoặc gần các ngôi mộ của con người đôi khi thể hiện danh tính chủ nhân mộ cổ là "chiến binh". Thế nhưng, các nhà nghiên cứu hiện không rõ tại sao người phụ nữ này lại được chôn cất cùng với một con la. Ảnh: agriculture.com.
Mời độc giả xem video: Hé lộ nền văn minh đã mất tích qua tàn tích khảo cổ.
Từng được kỳ vọng sẽ trở thành mẫu xe tiếp theo giúp Tesla khuynh đảo thị trường, Cybertruck đang đứng trước nguy cơ bị khai tử sau chưa đầy 4 năm sản xuất.
Tokyo công bố gói ứng phó khẩn cấp trị giá 10 tỷ yen, tương đương khoảng 63 triệu USD, sau làn sóng tấn công mạng nhằm vào doanh nghiệp và cơ quan công quyền.
Ford Territory giảm trực tiếp 58 triệu trong tháng 11/2026 đối cho Titanium, Titanium X và Platinum. Bản tiêu chuẩn Trend được hỗ trợ toàn bộ lệ phí trước bạ.
Trong hành trình hướng tới nền kinh tế phát thải thấp, Việt Nam có thể thấy ở Nhật Bản một đối tác quan trọng về công nghệ, vốn và kinh nghiệm phát triển xanh.
Mẫu xe ga điện cỡ lớn Yamaha NMAX E mạnh tương đương xe tay ga 125cc, trang bị pin 3,5kWh và cổng sạc chuẩn AC Type 2 giống đa số ôtô điện tại Việt Nam.
Giá khoảng 1,5-2 triệu đồng, GOOJODOQ AC1097 có Android tích hợp, chiếu hình 75 inch và dùng được với pin dự phòng, nhưng cần phòng tối để đạt chất lượng tốt.
Chery vừa ra thông báo triệu hồi 53.882 xe Tiggo 5x và Omoda tại Trung Quốc do nguy cơ lỗi mối hàn trục sau, có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát xe.
Thay vì mở điện thoại để xác nhận từng yêu cầu của AI, người dùng có thể thao tác đồng ý, từ chối hoặc ra lệnh bằng một nút điều khiển trên chiếc nhẫn.
Anthropic bổ sung quy tắc ngăn Claude Code sao chép game có sẵn, nhưng thay đổi này khiến nhiều lập trình viên gặp khó khi phát triển sản phẩm của chính mình.
Lô xe Mitsubishi Outlander mới đã chính thức về đến Việt Nam với thay đổi về thiết kế, tiện nghi và hệ truyền động. Xe chốt lịch ra mắt vào tháng 12/2026.