Trước tình trạng ô nhiễm không khí có xu hướng gia tăng, đặc biệt vào mùa xây dựng và mùa thu hoạch, các chuyên gia của Cục Viễn thám quốc gia đã triển khai nhiều giải pháp công nghệ hiện đại nhằm giám sát và phát hiện sớm các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.

Xác định 163 điểm nguy cơ phát sinh ô nhiễm bụi

Theo Cục Viễn thám Quốc gia (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cơ quan này vừa xác định được 163 điểm trên địa bàn Hà Nội có nguy cơ phát sinh ô nhiễm bụi thông qua ứng dụng công nghệ viễn thám.

Dữ liệu ảnh vệ tinh thu thập trên toàn bộ khu vực thành phố từ đầu năm đến nay, nhiều công trình xây dựng mới và các bãi tập kết vật liệu đã xuất hiện, trong đó có các khu vực như tuyến đường Vành đai 2.5, đường Giải Phóng, đê La Thành và một số điểm tập kết vật liệu xây dựng ven sông Hồng. Đây được xác định là những khu vực có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường do bụi.

68 công trình xây dựng lớn trong phạm vi từ vành đai 4 trở vào đang thi công. Nếu lấy hồ Hoàn Kiếm là tâm, trong phạm vi 5 km có 7 công trình lớn; ở phạm vi 10 km là 35 công trình. Ngoài ra, còn 28 khu vực đốt rơm rạ tồn tại ở các huyện Thường Tín, Thạch Thất, Mê Linh cũ.

14 điểm làng nghề có nguy cơ gây ô nhiễm không khí trên địa bàn Hà Nội gồm: Hạ Thái, Đa Sỹ, Ngũ Xá, Bát Tràng; Minh Khai; La Phù, Cát Quế, Thanh Thùy, Vân Canh, Sơn Đồng, Phú Vinh, Giẽ Thượng, Tân Triều, Triều Khúc...

Việc sử dụng công nghệ viễn thám với độ phân giải 1,5m cho phép cơ quan chuyên môn giám sát chính xác các công trình có quy mô từ vài trăm mét vuông, thậm chí trong thời gian tới có thể theo dõi tới các công trình chỉ vài chục mét vuông.

Các dữ liệu thu thập được sẽ được dùng để đối chiếu, đánh giá mức độ nguy cơ gây ô nhiễm, qua đó đề xuất giải pháp và kiến nghị các cơ quan, đơn vị liên quan có biện pháp xử lý phù hợp. Bên cạnh đó, hình ảnh từ máy bay không người lái cũng được sử dụng để cung cấp thêm dữ liệu chi tiết, phục vụ công tác giám sát môi trường tại từng khu vực.

Thông tin trên VTV, ông Đặng Trường Giang, Trưởng Phòng Xử lý dữ liệu viễn thám thuộc Cục Viễn thám Quốc gia cho biết, dữ liệu viễn thám cho phép giám sát chi tiết quá trình xây dựng của từng công trình, từ giai đoạn đào móng đến khi hình thành tòa nhà, khối nhà hoặc lô, thửa.

Theo ông Giang, thông qua dữ liệu bề mặt, các địa phương có thể theo dõi mức độ xây dựng tại từng khu vực để phục vụ công tác quản lý. Những nơi có mật độ xây dựng lớn thường kéo theo tần suất vận chuyển hoặc khai thác vật liệu xây dựng cao, vì vậy cần có biện pháp giám sát phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh ô nhiễm.

Công cụ hỗ trợ hiệu quả trong kiểm soát các nguồn phát thải

Hai nhóm công nghệ giám sát chất lượng không khí đang được Cục Viễn thám quốc gia vận hành là ảnh vệ tinh độ phân giải cao, siêu cao và thiết bị bay không người lái Matrice 300 RTK giám sát chi tiết.

Trong đó, ảnh vệ tinh cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở. Thiết bị bay không người lái được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực. Drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các điểm nóng như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.

Việc ứng dụng đồng bộ công nghệ viễn thám và drone được đánh giá là bước tiến mới trong quản lý chất lượng không khí đô thị. Dữ liệu giám sát được cập nhật liên tục và tích hợp vào hệ thống GIS, giúp các đơn vị chức năng dễ dàng theo dõi và xử lý cả những vi phạm nhỏ.

Theo ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia, mô hình kết hợp viễn thám và drone phù hợp với xu hướng quản lý đô thị hiện đại. Tuy nhiên, để hệ thống vận hành hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức, đặc biệt là số hóa quy trình cấp phép và hiệp đồng bay, cũng như xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu trực tuyến giữa đơn vị giám sát và chính quyền thành phố. Bên cạnh đó, hoạt động giám sát cần được duy trì thường xuyên, nhất là vào mùa thu hoạch nông nghiệp và cao điểm xây dựng là thời điểm dễ phát sinh các nguồn phát thải gây ô nhiễm không khí.

"Nếu được đầu tư đồng bộ và mở rộng phạm vi, hệ thống giám sát bằng vệ tinh và drone sẽ trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho Hà Nội trong kiểm soát các nguồn phát thải, từ đốt rơm rạ đến bãi thải, khai thác tài nguyên và các công trình xây dựng quy mô lớn", ông Trần Tuấn Ngọc nhận định.