Mới đây, Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán và Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội) đã ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực Toán học. Trước mắt, 6 giáo sư Việt ở nước ngoài cam kết tham gia hướng dẫn nghiên cứu sinh, kỳ vọng đào tạo các nhà Toán học đỉnh cao ngay ở Việt Nam. Trong số đó, có GS Nguyễn Trọng Toán (Đại học bang Pennsylvania, Mỹ).

Dấu ấn Việt trên bản đồ Toán học quốc tế

Ở tuổi ngoài 40, Nguyễn Trọng Toán đã trở thành giáo sư (Full Professor) tại Đại học bang Pennsylvania, một trong những trường đại học công lập hàng đầu của Mỹ. Công việc của ông là tập trung vào các lĩnh vực của toán – vật lý như cơ học chất lỏng, khí động lực học, cơ học lượng tử và lý thuyết tương đối.

Trong cộng đồng toán học quốc tế, tên tuổi của GS Toán gắn với nhiều nghiên cứu về phương trình đạo hàm riêng và các mô hình toán học giải thích hiện tượng vật lý phức tạp. Những công bố khoa học của ông xuất hiện trên nhiều tạp chí quốc tế có uy tín.

Ngay từ giai đoạn học cao học tại Mỹ, ông đã có tới 6 bài báo khoa học quốc tế được công bố, một thành tích đáng chú ý với một nghiên cứu sinh trẻ.

Những đóng góp khoa học của ông được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng trong giới toán học. Tiêu biểu là Học bổng Centennial của Hội Toán học Mỹ (2018) và Giải thưởng T. Brooke Benjamin của Hiệp hội toán học Công nghiệp và Ứng dụng quốc tế (2022). Đây là những giải thưởng danh giá trong lĩnh vực toán ứng dụng và vật lý toán, dành cho các công trình nghiên cứu có đóng góp nổi bật.

Không chỉ nghiên cứu, GS Toán còn được mời thỉnh giảng tại nhiều đại học hàng đầu thế giới như Princeton, MIT, Berkeley hay Stanford.

Một đồng nghiệp tại Princeton nhận xét ông là nhà khoa học “giàu năng lượng, nhiều ý tưởng và có gu toán học tinh tế”, người có thể theo đuổi các bài toán sâu, nhưng vẫn giữ được phạm vi nghiên cứu rộng.

Song với GS Toán, các danh hiệu không phải mục tiêu sau cùng. Điều ông theo đuổi là tìm cách dùng ngôn ngữ toán học để giải thích những quy luật của tự nhiên, từ dòng chảy của chất lỏng đến các hiện tượng trong vật lý hiện đại.

Hành trình từ cậu bé nông trại đến nhà khoa học

GS Toán sinh ra trong gia đình gốc Nghệ An, sau đó theo chương trình kinh tế mới chuyển vào Đắk Lắk sinh sống. Bố ông trồng cà phê, còn mẹ là giáo viên tiểu học ở ngôi trường duy nhất trong làng. Những năm 1990, giá cà phê tăng mạnh. Trong làng, nhiều người bỏ học để đi làm rẫy. Chàng trai trẻ khi ấy cũng từng nghĩ đến việc theo bạn bè ra nương rẫy.

Nhưng gia đình đã đưa ra lời khuyên quyết định: tiếp tục học. Chính lựa chọn ấy đã thay đổi toàn bộ cuộc đời ông. Năm 1998, ông trúng tuyển vào lớp cử nhân tài năng Toán học của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM). Môi trường học tập với nhiều sinh viên xuất sắc đã tạo động lực để ông theo đuổi nghiên cứu.

Ông từng chia sẻ rằng, khi ở trong một tập thể giỏi, “không ai chấp nhận sự tầm thường”. Sau khi tốt nghiệp, ông từng làm việc tại một công ty tin học với mức lương khá cao so với thời điểm đó. Tuy nhiên, việc không thể tiếp tục đọc và nghiên cứu toán khiến ông quyết định nghỉ việc, quay lại trường làm trợ giảng, dù thu nhập chỉ bằng một phần nhỏ trước đó.

Bước ngoặt lớn đến khi ông gặp một giáo sư toán học và được khuyến khích sang Mỹ học cao học. Năm 2004, ông đặt chân đến Mỹ, bắt đầu hành trình nghiên cứu chuyên nghiệp.

Tại đây, ông vừa học vừa làm trợ giảng, vượt qua rào cản ngôn ngữ và phương pháp nghiên cứu mới. Năm 2009, ông hoàn thành tiến sĩ chỉ sau ba năm, tốc độ được xem là rất nhanh trong lĩnh vực toán học.

Sau một thời gian làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Pháp, ông trở lại Mỹ, trở thành giảng viên tại Đại học Brown, một trường thuộc Ivy League. Sau đó, ông gia nhập Đại học bang Pennsylvania và từng bước thăng tiến trong hệ thống học thuật, trước khi được bổ nhiệm giáo sư năm 2022.

Dù làm việc ở nước ngoài, GS Toán vẫn dành nhiều tâm huyết cho việc kết nối sinh viên Việt Nam với cộng đồng khoa học quốc tế.

Từ năm 2008, ông cùng các đồng nghiệp tổ chức các chương trình gặp gỡ khoa học và trường hè về toán – vật lý tại Việt Nam. Những hoạt động này thu hút hàng chục giáo sư quốc tế và hàng trăm sinh viên tham dự mỗi năm.

Theo ông, việc học và nghiên cứu không chỉ nằm ở việc đọc sách, mà còn ở việc chia sẻ kiến thức với người khác. Việc giảng dạy, thảo luận với sinh viên cũng là cách để người làm khoa học hiểu sâu hơn về chính lĩnh vực của mình. Thông điệp ông thường gửi tới sinh viên rất giản dị: “Nỗ lực tạo ra cơ hội”.

>>> Mời độc giả xem video: GS.TSKH.Vũ Hoàng Linh phát biểu tại Lễ Kỷ niệm 60 năm truyền thống các khối chuyên Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và 15 năm thành lập Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội: