Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã hình thành lực lượng doanh nghiệp tư nhân đông đảo với gần 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Nhiều thương hiệu Việt đã vươn ra thị trường quốc tế, tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo TS Trần Du Lịch, khu vực kinh tế tư nhân đang được trao một sứ mệnh chưa từng có trong lịch sử phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên, nghịch lý hiện nay là khu vực này vẫn “lớn về lượng nhưng yếu về chất”, năng lực cạnh tranh của phần lớn doanh nghiệp còn hạn chế, đặc biệt là khả năng đổi mới sáng tạo và tham gia các phân khúc giá trị cao.

Ở góc độ thể chế, theo TS Trần Du Lịch, điểm đột phá của Nghị quyết 68-NQ/TW cùng Nghị quyết 198/2025/QH15 là tạo dựng môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, yên tâm đổi mới sáng tạo và mạnh dạn mở rộng quy mô.

Rõ ràng không quốc gia nào sở hữu những tập đoàn mang tầm ảnh hưởng toàn cầu nếu thiếu một môi trường thể chế khuyến khích sáng tạo và bảo vệ quyền kinh doanh. Samsung của Hàn Quốc, Huawei của Trung Quốc hay TSMC của Đài Loan đều trưởng thành trong những hệ sinh thái như vậy.

Quy mô doanh nghiệp không phải là yếu tố quyết định duy nhất. Nhiều doanh nghiệp trên thế giới sở hữu doanh thu hàng chục tỷ USD nhưng vẫn phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu hoặc thị trường nội địa. Điều làm nên vị thế dẫn dắt chính là khả năng tạo ra giá trị mới và định hình xu hướng phát triển của thị trường.

Một trong những nghịch lý đáng suy ngẫm là Việt Nam thuộc nhóm nền kinh tế có độ mở cao nhất thế giới, song phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.

Theo TS Võ Trí Thành, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là đưa hàng hóa ra nước ngoài, mà là nâng vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững phải chuyển từ vai trò gia công, sản xuất đơn thuần sang xây dựng thương hiệu, làm chủ công nghệ và tham gia các khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

Khoảng cách giữa một doanh nghiệp xuất khẩu thành công và một doanh nghiệp dẫn dắt toàn cầu nằm ở năng lực sở hữu công nghệ, sở hữu thương hiệu và khả năng tạo ra những tiêu chuẩn mới cho thị trường.

“Việt Nam hiện có nhiều doanh nghiệp đạt doanh thu tỷ USD nhưng số doanh nghiệp sở hữu công nghệ lõi, bằng sáng chế hoặc nền tảng công nghệ có ảnh hưởng quốc tế vẫn còn rất hạn chế”, TS Võ Trí Thành nhận định.

Lợi thế cạnh tranh của Việt Nam chủ yếu đến từ nguồn lao động dồi dào và chi phí sản xuất thấp. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp mới diễn ra mạnh mẽ, những lợi thế này đang dần thu hẹp.

TS Cấn Văn Lực cho rằng khu vực kinh tế tư nhân cần được tạo điều kiện thuận lợi hơn trong tiếp cận đất đai, vốn và công nghệ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trước sức ép ngày càng lớn từ các tập đoàn đa quốc gia.

Nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện nay chưa thực sự mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và nâng cấp công nghệ. Trong khi đó, đây chính là nền tảng tạo nên những doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Nhìn ra thế giới, các doanh nghiệp dẫn dắt như Apple, NVIDIA, Microsoft hay Tesla đều không dựa vào lợi thế chi phí thấp. Sức mạnh của họ đến từ khả năng liên tục tạo ra công nghệ mới, sản phẩm mới và mô hình kinh doanh mới.

Điều đó cũng có nghĩa, nếu muốn xuất hiện những doanh nghiệp Việt Nam có khả năng dẫn dắt thế giới, đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phải được xem là chiến lược sống còn.

Một đặc điểm chung của hầu hết doanh nghiệp dẫn dắt thế giới là được xây dựng từ khát vọng toàn cầu ngay từ những ngày đầu tiên.

Tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo và Bán dẫn Việt Nam, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để tham gia sâu hơn vào các ngành công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo và bán dẫn. Với nguồn nhân lực trẻ và năng động, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến quan trọng của ngành công nghệ toàn cầu.

Thực tế cho thấy, các doanh nghiệp như FPT, Viettel hay VinFast đều có điểm chung là lựa chọn bước ra thị trường quốc tế thay vì chỉ khai thác lợi thế trong nước. Thành công hay thất bại có thể khác nhau, nhưng chính tinh thần dám bước vào những cuộc chơi lớn đã tạo nền tảng cho khát vọng toàn cầu của doanh nghiệp Việt.

Nghị quyết 68-NQ/TW không chỉ khẳng định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế mà còn đặt mục tiêu xây dựng khu vực này trở thành lực lượng tiên phong trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Việt Nam không chỉ kỳ vọng có thêm nhiều doanh nghiệp, mà đang hướng tới hình thành những doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt các ngành kinh tế, tạo ra công nghệ mới, mở rộng thị trường quốc tế và kéo theo cả hệ sinh thái doanh nghiệp cùng phát triển.

Lịch sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy không quốc gia nào trở thành cường quốc nếu thiếu những doanh nghiệp mang tầm vóc toàn cầu. Với Việt Nam, hành trình hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045 cũng sẽ được đo bằng khả năng xuất hiện những doanh nghiệp không chỉ tham gia thị trường quốc tế mà đủ sức định hình cuộc chơi toàn cầu.

Khi doanh nghiệp Việt Nam chuyển từ tư duy tham gia chuỗi giá trị sang tư duy kiến tạo chuỗi giá trị, từ mục tiêu dẫn đầu trong nước sang mục tiêu cạnh tranh toàn cầu, lúc đó những tập đoàn mang dấu ấn Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới sẽ không còn là khát vọng, mà trở thành hiện thực.