Nhìn từ trên cao, Đường Nazca hiện ra như một bộ sưu tập kỳ lạ được vẽ trên mặt đất: chim ruồi, khỉ, nhện, chó, cây cối, hình người, những đường thẳng kéo dài hàng kilomet và vô số hình học khổng lồ. Chúng được tạo ra chủ yếu từ khoảng 500 năm trước Công nguyên đến 500 năm sau Công nguyên, bằng một phương pháp tưởng như đơn giản: người Nazca chỉ cần dọn lớp sỏi và đá sẫm màu trên bề mặt sa mạc để lộ lớp đất sáng màu bên dưới.

Ảnh: peru.travel

Nhưng câu hỏi hấp dẫn nhất không phải “họ đã tạo ra chúng bằng cách nào?”, mà là “họ tạo ra chúng để làm gì?”

Trong nhiều thập niên, một giả thuyết nổi tiếng cho rằng Đường Nazca là một loại lịch thiên văn khổng lồ. Một số đường được cho là liên quan đến vị trí Mặt Trời hoặc các thiên thể vào những thời điểm nhất định trong năm. Tuy nhiên, nghiên cứu sau này cho thấy không có bằng chứng thuyết phục rằng toàn bộ hệ thống được thiết kế như một đài quan sát hay lịch thiên văn chính xác.

Ảnh: es.aerialviews

Một cách giải thích được nhiều nhà khảo cổ chú ý hơn là nghi lễ tôn giáo. Những đường thẳng có thể từng là các tuyến đường nghi lễ để con người đi bộ, hành hương hoặc thực hiện các nghi thức trong một không gian thiêng rộng lớn. Một số tuyến có liên hệ với các trung tâm nghi lễ như Cahuachi, nơi được xem là một địa điểm quan trọng của nền văn hóa Nazca.

Nước cũng có thể là chìa khóa của bí ẩn. Nazca sống tại một trong những vùng khô hạn nhất thế giới, nơi nước có giá trị đặc biệt. Một số nghiên cứu cho rằng các đường và hình vẽ có thể liên quan đến nghi lễ cầu nước, khả năng sinh sản và các nguồn nước ngầm, thay vì đơn thuần phục vụ mục đích quan sát bầu trời.

Ảnh: Wikimedia Commons

Điều thú vị là có thể không tồn tại một câu trả lời duy nhất. Nghiên cứu hiện đại ngày càng nghiêng về khả năng Đường Nazca có nhiều chức năng khác nhau, thay đổi theo thời gian: đường hành hương, không gian nghi lễ, biểu tượng tôn giáo, nơi gắn với nước và thậm chí có những ý nghĩa xã hội mà chúng ta chưa hiểu hết. Một nghiên cứu công bố trên PNAS cũng tổng hợp nhiều giả thuyết, từ nghi lễ, thiên văn, nông nghiệp, nước cho đến việc đi bộ, giao tiếp và biểu đạt nghệ thuật.

Vì thế, bí ẩn lớn nhất của Nazca có lẽ không phải là việc người cổ đại có thể vẽ những hình khổng lồ như vậy mà là họ đã nhìn thấy điều gì trong sa mạc mà chúng ta ngày nay vẫn chưa thể nhìn thấy.