Ngày 23/6, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về các Pháp lệnh đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI thông qua. Trong đó, đáng chú ý là Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân.

Pháp lệnh được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 10/6/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Việc sửa đổi nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn áp dụng biện pháp đưa người nghiện ma túy đi cai nghiện bắt buộc.

Đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp

Theo cơ quan soạn thảo, Pháp lệnh số 03/2022/UBTVQH15 hiện hành được xây dựng trên cơ sở Luật Xử lý vi phạm hành chính. Tuy nhiên, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã sửa đổi nhiều quy định liên quan đến đối tượng áp dụng, lập hồ sơ, chuyển hồ sơ và trình tự xem xét quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc. Điều này khiến một số quy định hiện hành không còn phù hợp.

Bên cạnh đó, thực tiễn thi hành thời gian qua cũng bộc lộ nhiều bất cập. Đáng chú ý là chủ trương chuyển đổi số, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của Tòa án chưa được thể chế hóa đầy đủ...

Việc sửa đổi Pháp lệnh lần này nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, ứng dụng khoa học công nghệ trong hoạt động tư pháp, đồng thời nâng cao hiệu quả xử lý các vụ việc liên quan đến cai nghiện bắt buộc.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Pháp lệnh là bổ sung quy định về gửi, giao, nhận văn bản, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử.

Theo đó, Viện kiểm sát không chỉ được nghiên cứu, sao chụp hồ sơ tại Tòa án mà còn được nhận hồ sơ vụ việc bằng phương tiện điện tử theo quy định mới. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình số hóa hoạt động tố tụng, góp phần giảm thời gian luân chuyển hồ sơ, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Để bảo đảm triển khai đồng bộ, Pháp lệnh giao Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an hướng dẫn thực hiện.

Rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc

Nhằm bảo đảm việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính được thực hiện nhanh chóng, kịp thời, Pháp lệnh sửa đổi nhiều quy định theo hướng rút ngắn thời hạn giải quyết.

Các nội dung được điều chỉnh gồm: thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính; thời hạn thông báo thụ lý hồ sơ; thời hạn mở phiên họp; thời hạn bổ sung hồ sơ, tài liệu; thời hạn khiếu nại, kiến nghị và kháng nghị.

Việc rút ngắn các mốc thời gian được kỳ vọng sẽ giảm áp lực cho công tác quản lý, tạm giữ người nghiện ma túy trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục, đồng thời nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.

Pháp lệnh cũng sửa đổi quy định về trình tự điều hành phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính.

Thay vì quy định chi tiết trình tự hỏi và tranh luận như trước đây, pháp luật mới giao thẩm phán căn cứ vào tính chất từng vụ việc để chủ động điều hành hoạt động hỏi, tranh luận tại phiên họp. Cách tiếp cận này được đánh giá sẽ tạo điều kiện xử lý linh hoạt hơn, tránh kéo dài thời gian giải quyết nhưng vẫn bảo đảm khách quan, đúng quy định.

Đáng chú ý, đối với phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính ở cấp sơ thẩm, trường hợp kiểm sát viên vắng mặt thì Tòa án vẫn tiến hành phiên họp, không phải hoãn như trước.

Theo cơ quan xây dựng pháp lệnh, quy định này nhằm đề cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong thực hiện nhiệm vụ được giao, bảo đảm giải quyết vụ việc đúng thời hạn luật định.

Tuy nhiên, đối với các phiên họp phúc thẩm xem xét khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án, quy định hiện hành vẫn được giữ nguyên. Theo đó, kiểm sát viên bắt buộc phải tham gia; nếu vắng mặt thì phiên họp phải hoãn.

Bổ sung quy định về tạm đình chỉ miễn chấp hành thời gian cai nghiện còn lại

Để bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, Pháp lệnh bổ sung Điều 28a quy định về việc tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại.

Đồng thời, nhiều quy định kỹ thuật khác cũng được rà soát, chỉnh sửa nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, hạn chế tình trạng phải sửa đổi khi các luật liên quan được điều chỉnh trong tương lai.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi Pháp lệnh không chỉ bảo đảm đồng bộ với Luật Phòng, chống ma túy mà còn góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.