Năm 1785, theo lệnh của vua Louis XVI, nhà hàng hải Jean-François de Galaup, Bá tước La Pérouse dẫn đầu một trong những cuộc thám hiểm khoa học lớn nhất thời kỳ Khai sáng. Hai tàu La Boussole và L’Astrolabe rời Brest với khoảng 225–240 người, trong đó có các nhà khoa học, họa sĩ, kỹ thuật viên và thủy thủ. Mục tiêu là khảo sát các vùng biển chưa được người châu Âu biết rõ, lập bản đồ, nghiên cứu tự nhiên và thu thập thông tin về các dân tộc trên hành trình.

Ảnh: letelegramme

Đoàn thám hiểm đi qua Đại Tây Dương, vòng qua Nam Mỹ, tiến lên Bắc Thái Bình Dương, Alaska rồi xuống California, vượt qua Thái Bình Dương và đến châu Á. Đầu năm 1788, hai tàu ghé Botany Bay ở Australia. Sau đó, họ lại ra khơi hướng về phía Bắc. Đây là lần cuối cùng người châu Âu có thông tin chắc chắn về La Pérouse và đoàn của ông.

Không có tín hiệu cầu cứu. Không có con tàu trở về. Không ai biết chính xác chuyện gì đã xảy ra.

Sự biến mất bí ẩn nhanh chóng trở thành một trong những câu hỏi lớn của ngành hàng hải châu Âu. Nhiều năm trôi qua, các đoàn tìm kiếm được phái đi. Đặc biệt, chuyến thám hiểm của Bruni d’Entrecasteaux cuối thế kỷ XVIII được tổ chức với một mục tiêu quan trọng là tìm kiếm La Pérouse.

Ảnh: prints.rmg.co

Mãi đến năm 1827, gần bốn thập niên sau khi đoàn thám hiểm mất tích, nhà hàng hải Ireland Peter Dillon mới phát hiện những dấu vết đầu tiên tại Vanikoro, một hòn đảo thuộc quần đảo Santa Cruz của quần đảo Solomon ngày nay. Những cuộc khảo sát tiếp theo, trong đó có chuyến đi của Dumont d’Urville năm 1828, dần xác nhận rằng hai tàu đã gặp thảm họa tại đây.

Các nghiên cứu khảo cổ dưới nước sau này cho thấy La Boussole và L’Astrolabe thực sự bị đắm trên các rạn san hô của Vanikoro. Một số bằng chứng cho thấy một cơn bão dữ dội có thể đã đóng vai trò quyết định: L’Astrolabe mắc vào vành san hô, trong khi La Boussole bị phá hủy ở phía ngoài rạn.

Ảnh: collection-laperouse

Nhưng điều khiến câu chuyện vẫn hấp dẫn là số phận của những người sống sót. Các cuộc khai quật tìm thấy nhiều hiện vật, từ vũ khí, đồ dùng trên tàu đến các dụng cụ khoa học. Những nghiên cứu tại Vanikoro cũng từng tìm kiếm dấu vết về khả năng một số thành viên đoàn thám hiểm sống sót sau vụ đắm tàu.

Ngày nay, bí ẩn lớn nhất không còn là “La Pérouse đã biến mất ở đâu”, bởi Vanikoro đã gần như giải đáp câu hỏi ấy. Điều chưa thể phục dựng hoàn toàn là những giờ phút cuối cùng của đoàn thám hiểm và chuyện gì xảy ra với những người sống sót sau vụ đắm tàu.

Đó chính là điều khiến La Pérouse trở thành một trong những câu chuyện hấp dẫn nhất của thời đại khám phá: một chuyến đi được khởi hành với tinh thần khoa học và khám phá thế giới, nhưng kết thúc bằng một bí ẩn kéo dài gần nửa thế kỷ giữa những hòn đảo xa xôi của Thái Bình Dương.