Chợ mạng nhộn nhịp

Trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo hay TikTok, xuất hiện các bài đăng rao đổi tiền lẻ, tiền mới với đủ các mệnh giá từ 1.000 đồng đến 200.000 đồng.

Chỉ cần gõ cụm từ “đổi tiền mới” hay “đổi tiền lì xì”, hàng chục nhóm mạng xã hội hiện ra với hàng chục nghìn thành viên. Tại các nhóm này, mỗi ngày xuất hiện hàng trăm bài đăng rao đổi tiền với những lời quảng cáo hấp dẫn như “tiền mới nguyên tem”, “tiền thật 100%”, “giá rẻ nhất thị trường”, “giao tận nơi”.

Không ít bài đăng công khai bảng giá, mệnh giá và phí đổi, biến hoạt động vốn bị cấm thành một “thị trường ngầm” sôi động dịp cận Tết.

Mức phí đổi tiền năm nay tăng mạnh so với các năm trước. Các mệnh giá lớn như 200.000 đồng và 500.000 đồng nguyên seri, phí đổi phổ biến từ 3-3,5%. Phí đổi tiền mệnh giá 100.000 đồng khoảng 5-6% tùy số lượng và độ mới.

Trong khi đó, tiền đã qua sử dụng nhưng còn khá mới, mức phí dao động theo chất lượng. Theo đó, mệnh giá 100.000 đồng đạt khoảng 90% độ mới có phí khoảng 0,7%/tệp (100 tờ), trong khi loại gần như mới, đạt 99%, bị thu phí tới 2,5%/tệp.

Đặc biệt, các mệnh giá nhỏ, có mức phí đổi rất cao. Loại tiền 10.000 đồng và 20.000 đồng, phí đổi dao động từ 10-25% tùy số lượng. Đáng chú ý, tiền mệnh giá 2.000 đồng, mức phí phổ biến lên tới 40-50%.

Để lôi kéo khách hàng, nhiều người còn quảng cáo tiền theo seri đẹp, tiền nguyên tờ hay cam kết “tiền thật – giao tận nơi”.

Người tiêu dùng thận trọng giao dịch "chợ đen"

Theo đại diện Ngân hàng Nhà nước, từ năm 2021, Ngân hàng Nhà nước đã áp dụng chính sách hạn chế cấp tiền mới cho các ngân hàng, đặc biệt là với các mệnh giá nhỏ dưới 10.000 đồng. Chính sách này nhằm kiểm soát nguồn cung tiền mặt, giảm chi phí in tiền mới và hạn chế tình trạng lợi dụng nhu cầu đổi tiền dịp Tết để trục lợi. Sự khan hiếm tiền lẻ mới tạo điều kiện cho các dịch vụ đổi tiền trái phép “ăn theo”, đẩy phí đổi lên cao.

Tuy nhiên, theo Điều 12 và Điều 13 Thông tư số 25/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, việc thu, đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông cho tổ chức, cá nhân chỉ được thực hiện bởi các đơn vị có thẩm quyền như Ngân hàng Nhà nước, chi nhánh Ngân hàng Nhà nước, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước. Cá nhân tự ý đổi tiền để thu phí, hưởng chênh lệch không thuộc các trường hợp được phép.

Về chế tài xử phạt, điểm a khoản 5 Điều 30 Nghị định số 88/2019/NĐ-CP quy định: hành vi đổi tiền mới, tiền lẻ để hưởng phần trăm chênh lệch hoặc thu phí trái phép sẽ bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 40 triệu đồng đối với cá nhân vi phạm. Trường hợp tổ chức thực hiện hành vi này, mức phạt sẽ gấp đôi, theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 3 cùng nghị định.

Bên cạnh đó, người dân tham gia giao dịch trôi nổi trên mạng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khác như tiền giả, tiền kém chất lượng, tranh chấp khi giao dịch hoặc bị lợi dụng thông tin cá nhân. Vì vậy, các chuyên gia tài chính ngân hàng khuyến nghị người dân cần tỉnh táo, không tiếp tay cho các hoạt động vi phạm pháp luật chỉ vì sự tiện lợi trước mắt.

Người tiêu dùng không nên giao dịch đổi tiền lẻ, tiền mới trên các nền tảng mạng xã hội hoặc với những người không rõ nguồn gốc. Không cung cấp thông tin cá nhân hay chuyển tiền trước khi nhận lại tiền mặt, vì có thể dẫn đến "tiền mất tật mang".