Thay vì gom hồ sơ về một mối để xét duyệt như trước, các trường đại học sắp tới sẽ được tự chủ tuyển chọn giáo sư, phó giáo sư dựa trên vị trí việc làm thực tế. Dự thảo Thông tư mới từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đánh dấu bước chuyển từ cơ chế cấp phép sang hậu kiểm, mở ra cơ hội xóa bỏ tình trạng "đếm bài báo tính điểm" để quay về với giá trị giảng dạy và nghiên cứu thực chất.

Thông tư mới đánh dấu sự chuyển đổi toàn diện từ mô hình quản lý tập trung “Nhà nước công nhận đạt tiêu chuẩn - cơ sở bổ nhiệm” sang mô hình hiện đại “Cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển chọn cạnh tranh vào vị trí việc làm, Nhà nước ban hành chuẩn sàn và thực hiện hậu kiểm theo rủi ro”. Theo đó, dự thảo Thông tư có nhiều chính sách đột phá.

Chấm dứt "đếm điểm", nâng trọng số giảng dạy lên tối thiểu 30%

Dự thảo quy định chuẩn chung và yêu cầu thành tích tối thiểu được áp dụng thống nhất toàn quốc. Các ứng viên vượt qua chuẩn sàn sẽ được Hội đồng đánh giá, chấm điểm độc lập, xếp hạng để lập danh sách đề xuất tuyển chọn cạnh tranh cho từng vị trí làm việc. Những quy định này nhằm khắc phục tình trạng “đếm điểm thay cho đánh giá chất lượng - giảng dạy bị xem nhẹ”. Trong đó, trọng số tiêu chuẩn giảng dạy chiếm tối thiểu 30%.

Liên quan đến thẩm định chất lượng khoa học và liêm chính học thuật, dự thảo Thông tư bỏ hoàn toàn bảng quy đổi điểm công trình quy đổi. Đánh giá chất lượng thực chất thông qua 5 công trình khoa học tiêu biểu. Dự thảo quy định hồ sơ bắt buộc phải có phản biện ẩn danh. Trong đó đối với hồ sơ giáo sư có 5 chuyên gia, có ít nhất 1 chuyên gia quốc tế; 3 chuyên gia đối với phó giáo sư.

Dự thảo cũng đưa ra các quy tắc nghiêm ngặt về kiểm soát xung đột lợi ích và thu hồi quyết định nếu vi phạm liêm chính học thuật.

Lần đầu tiên tự động hóa hạn mức giáo sư, phó giáo sư

Lần đầu tiên, dự thảo quy định số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa theo từng nhóm ngành được xác định bằng công thức. Việc tính toán dựa trên ba yếu tố: Quy mô đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ, kết quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng kết quả đào tạo tiến sĩ của cơ sở giáo dục đại học trong ba năm gần nhất.

Cụ thể, công thức được đề xuất như sau: Số lượng tối đa = (25% × G) + (T × G) + (k × B). Trong đó, 25% × G là mức cơ bản; T × G là mức tăng theo kết quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; k × B là mức tăng theo kết quả đào tạo tiến sĩ.

G là số giảng viên cơ hữu có trình độ tiến sĩ của nhóm ngành, được tính bình quân trong ba năm gần nhất, bao gồm cả các vị trí cơ hữu và đồng cơ hữu có bằng tiến sĩ thuộc nhóm ngành. Trong đó, vị trí đồng cơ hữu được tính theo hệ số quy đổi quy định của pháp luật.

T là tỷ trọng kinh phí thu từ các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên tổng kinh phí thu của cơ sở đào tạo, được tính bình quân trong ba năm gần nhất. Nguồn thu này phải được chuyển về, quản lý thu chi đúng mục đích qua tài khoản chính thức của cơ sở đào tạo, thể hiện trong báo cáo tài chính được phê duyệt và công khai theo quy định; không bao gồm kinh phí thu từ hoạt động dịch vụ, tư vấn. Tỷ trọng nguồn thu được tính riêng theo từng khối ngành, gồm STEM, khoa học xã hội và nhân văn, nghệ thuật.

B là số bằng tiến sĩ do cơ sở đào tạo cấp cho nghiên cứu sinh thuộc nhóm ngành, tính bình quân trong ba năm gần nhất. Hệ số k bằng 2/3 đối với khối ngành I và 1/3 đối với các khối ngành còn lại.

Với nhóm ngành hoạt động chưa đủ ba năm, các chỉ số G, T và B được tính theo thời gian hoạt động thực tế.

Việc bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư theo vị trí cơ hữu, đồng cơ hữu và hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu chỉ được thực hiện khi tổng số người thuộc nhóm ngành sau bổ nhiệm không vượt quá giới hạn tính theo công thức trên.

Tự do luân chuyển và thu hút nhân tài

Dự thảo cũng mở rộng khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao. Theo đó, nhà khoa học đã giữ chức danh từ 3 năm trở lên (trong nước hoặc quốc tế) khi chuyển trường không phải chứng minh lại thành tích tối thiểu và không bị tính vào hạn mức cơ bản. Các đại học trọng điểm có đề án phát triển đẳng cấp quốc tế được tự chủ thu hút giáo sư, phó giáo sư nước ngoài ngoài hạn mức.

Dự thảo Thông tư quy định công khai toàn bộ kế hoạch vị trí, tiêu chí đánh giá, thành viên Hội đồng, điểm số chi tiết và lý do lựa chọn. Bộ GDĐT không xét lại từng hồ sơ mà chuyển sang quản trị dữ liệu ngành và kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu rủi ro (tăng số lượng bất thường, khiếu nại có căn cứ).

Đối với đánh giá sau bổ nhiệm và lộ trình chuyển tiếp ổn định, dự thảo quy định chức danh được giao nhiệm vụ cụ thể, theo dõi hằng năm và đánh giá tổng thể theo chu kỳ 3-5 năm. Trong 3 năm đầu, áp dụng nhịp bổ nhiệm mới tối đa 20%/năm theo lĩnh vực để đảm bảo chất lượng, tránh tăng vọt đột biến.