Chữ Elamite tuyến tính hé lộ bí mật của nền văn minh Elam cổ đại
Tâm Anh (TH)
Giải mã thành công 72 ký tự trong hệ thống chữ viết cổ này giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cuộc sống và văn hóa của người Elam cổ.
Chữ Elamite tuyến tính (Linear Elamite) là một trong những hệ thống chữ viết bí ẩn nhất nhân loại. Những ký tự hình thoi, hình vuông với các chấm và gạch ngang... đã được các nhà nghiên cứu phát hiện từ năm 1903 khi khai quật các di tích cổ ở thành phố Susa thuộc Tây Nam Iran. Ảnh: Louvre Museum.Các nhà nghiên cứu nhanh chóng nhận ra chữ Elamite tuyến tính là một trong 4 hệ thống chữ viết cổ nhất được biết đến trong lịch sử thế giới. Ba hệ thống chữ viết còn lại gồm: chữ tượng hình Ai Cập, chữ hình nêm Lưỡng Hà và chữ Indus. Ảnh: François Desset/Mahboubian collection.
Nền văn minh Elam đã sử dụng chữ Elamite tuyến tính vào cuối thiên niên kỷ thứ 3 và đầu thiên niên kỷ thứ 2 trước Công nguyên. Kể từ khi phát hiện hệ thống chữ viết cổ xưa này, các chuyên gia cố gắng giải mã nội dung ý nghĩa của từng ký tự. Ảnh: Vivienne Sharp/Heritage-Images/picture alliance.Nhà khảo cổ học người Pháp Francois Desset và các cộng sự đã bắt tay vào giải mã chữ Elamite tuyến tính. Sau một thời gian nỗ lực làm việc, nhóm nghiên cứu tuyên bố đã giải mã được một phần hệ thống chữ viết cổ xưa này. Ảnh: Meilan Solly / Photos via Wikimedia Commons under public domain, Getty Images, Desset et al.
Theo nhóm của nhà khảo cổ học Francois, chữ Elamite tuyến tính là hệ thống chữ viết thuần âm vị (phonetic) và là một trong những chữ viết âm vị cổ xưa nhất được biết đến. Ảnh: Public domain via Wikimedia Commons.Đến năm 2022, các nhà nghiên cứu thông báo đã giải mã thành công 72 ký tự trong hệ thống chữ Elamite tuyến tính. Họ cho hay chỉ còn 4 ký tự chưa được giải mã. Ảnh: thearchaeologist.org.
Các chuyên gia nhận định việc giải mã thành công các ký tự trong hệ thống chữ Elamite tuyến tính sẽ giúp hiểu được nội dung những văn bản của nền văn minh Elam, qua đó làm sáng tỏ nhiều lĩnh vực trong cuộc sống của người xưa. Ảnh: National Museum of Iran.Mời độc giả xem video: Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quang hợp, hàng nghìn loài thực vật ký sinh lấy nước, chất dinh dưỡng từ vật chủ, hình thành những chiến lược sinh tồn đặc biệt.
Sâu dưới núi Naica, Mexico, những cột tinh thể thạch cao dài tới 11 m tạo nên cảnh tượng kỳ ảo giữa môi trường nóng gần 58°C, khắc nghiệt với con người.
Từ những bộ xương hóa thạch được trưng bày trong bảo tàng đến loạt phim Jurassic Park, T. rex trở thành hình tượng khủng long quen thuộc với nhiều thế hệ.
Bích họa tại tu viện Sopoćani gây ấn tượng bởi bố cục hoành tráng, gương mặt sống động và sự kết hợp tinh tế giữa nghệ thuật Byzantine với truyền thống Serbia.
Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương thường được xem là hai hành tinh khổng lồ băng giá "gần như sinh đôi", nhưng một nghiên cứu chỉ ra chúng cực kỳ khác biệt.
Người Trung Hoa cổ tin ngọc có thể bảo vệ thi thể sau khi chết. Niềm tin ấy tạo nên những bộ ngọc y cầu kỳ, trở thành biểu tượng quyền lực dưới triều Hán.
Một hóa thạch ambulacrarian 518 triệu năm tuổi được phát hiện tại Trung Quốc cho thấy tổ tiên của sao biển không phải là một loài giun đào hang, mà có thể là một sinh vật có xúc tu.
Đứng sừng sững trước cung điện cổ đại, tượng Lamassu đầu người, thân thú, cánh chim là biểu tượng bảo hộ, minh chứng cho nghệ thuật Assyria hơn 2.700 năm trước.
Những cây bao báp khổng lồ hàng trăm năm tuổi tạo nên cảnh quan độc đáo ở Madagascar, đồng thời hé lộ câu chuyện về hệ sinh thái và nỗ lực bảo tồn thiên nhiên.