Bộ Quốc phòng Canada xác nhận nước này đang xem xét kế hoạch từ bỏ hoặc cắt giảm đáng kể chương trình mua tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ - thương vụ từng được coi là xương sống cho tương lai không quân nước này.
Theo kế hoạch ban đầu, Ottawa dự định mua tới 88 chiếc F-35, nhưng hiện nay nhiều kịch bản đang được cân nhắc, bao gồm việc giảm số lượng xuống còn khoảng 30 máy bay, hoặc thậm chí dừng hoàn toàn chương trình.
Áp lực chính trị và phụ thuộc vào Mỹ
Quyết định xem xét lại thương vụ F-35 không chỉ xuất phát từ yếu tố quân sự mà còn liên quan đến căng thẳng chính trị giữa Canada và Mỹ.
Chính phủ Canada lo ngại việc phụ thuộc quá lớn vào ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ có thể ảnh hưởng đến tính tự chủ chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh quan hệ song phương có dấu hiệu rạn nứt.
Ngoài ra, việc mua F-35 cũng đồng nghĩa Canada phải phụ thuộc vào Mỹ về bảo trì, nâng cấp phần mềm và chuỗi cung ứng, điều khiến giới hoạch định chính sách ngày càng thận trọng.
Phương án thay thế: Gripen và hợp tác châu Âu
Một trong những lựa chọn thay thế đáng chú ý là tiêm kích Saab Gripen của Thụy Điển. Đây là dòng máy bay có chi phí vận hành thấp hơn và phù hợp với điều kiện khí hậu khắc nghiệt của Canada.
Bên cạnh đó, Canada cũng đang cân nhắc tham gia các chương trình phát triển tiêm kích thế hệ mới như Global Combat Air Programme (GCAP) do Anh, Nhật Bản và Italy dẫn dắt, nhằm đa dạng hóa quan hệ quốc phòng và giảm phụ thuộc vào Mỹ.
Thực tế: F-35 vẫn chiếm ưu thế về năng lực
Dù có nhiều tranh cãi, các đánh giá nội bộ trước đây cho thấy F-35 vẫn vượt trội so với các đối thủ ở hầu hết tiêu chí về tác chiến, cảm biến và khả năng tàng hình.
Canada cũng đã cam kết tài chính cho 16 chiếc đầu tiên, và thậm chí đã bắt đầu thanh toán cho một số linh kiện của các máy bay tiếp theo nhằm giữ chỗ trong dây chuyền sản xuất.
Điều này cho thấy khả năng “từ bỏ hoàn toàn” là không dễ xảy ra, và nhiều khả năng Ottawa sẽ chọn giải pháp trung gian như giảm quy mô đơn hàng hoặc kết hợp nhiều loại máy bay.
Việc Canada cân nhắc lại F-35 phản ánh xu hướng rộng hơn: các quốc gia ngày càng chú trọng đa dạng hóa nguồn cung quốc phòng và giảm phụ thuộc vào một đối tác duy nhất.
Tuy nhiên, bất kỳ quyết định nào cũng sẽ ảnh hưởng sâu rộng tới quan hệ với Mỹ, năng lực không quân và vị thế của Canada trong NATO, khiến bài toán này trở nên đặc biệt phức tạp.
Việc cân nhắc từ bỏ F-35 không chỉ là quyết định mua sắm vũ khí mà còn phản ánh nỗ lực giảm phụ thuộc vào Mỹ và tái định hình chiến lược quốc phòng. Tuy nhiên, trong khi các phương án thay thế như Gripen có lợi thế chi phí và linh hoạt, F-35 vẫn vượt trội về công nghệ và khả năng tác chiến. Vì vậy, kịch bản thực tế nhất là Canada sẽ không “bỏ hẳn” mà chuyển sang mô hình kết hợp, cân bằng giữa hiệu quả quân sự và tự chủ chiến lược.
