Chiều 12/11, tiếp tục trả lời chất vấn tại Quốc hội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân giải trình về kết quả triển khai Nghị quyết 57, phát triển công nghệ chiến lược, chuyển đổi số và những giải pháp đưa khoa học công nghệ trở thành động lực tăng trưởng.

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống bên hành lang Quốc hội, các đại biểu đánh giá phần lớn câu trả lời của các Bộ trưởng tại hai phiên chất vấn ngày 12/11 đã đi thẳng vào trọng tâm vấn đề. Chủ tịch Quốc hội điều hành phiên chất vấn khéo léo, kịp thời góp ý những câu hỏi, câu trả lời chưa phù hợp và nhắc nhở các đại biểu phát biểu dài để điều chỉnh thời gian.

Trên cơ sở câu trả lời tại nghị trường, các đại biểu Quốc hội sẽ tiếp tục theo dõi những vấn đề mình quan tâm.

Cân bằng giữa đơn giản hóa thủ tục và quản lý chặt ngân sách nghiên cứu khoa học

Đánh giá về phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ liên quan đến việc tháo gỡ các thủ tục hành chính trong thanh quyết toán kinh phí nghiên cứu khoa học, đại biểu Nguyễn Đình Xuân (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) ghi nhận những nỗ lực của Bộ trong việc đổi mới cơ chế quản lý, đặc biệt là triển khai cơ chế khoán chi, góp phần tạo thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu và thanh quyết toán kinh phí.

Từ thực tiễn bản thân cũng tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học, đại biểu cho biết có tình trạng nhà khoa học phải dành khoảng 50% thời gian, công sức cho nghiên cứu và 50% còn lại để xử lý các thủ tục hành chính, hồ sơ, chứng từ và thanh quyết toán. Đây là sự lãng phí đáng kể về nguồn lực, làm giảm thời gian và khả năng tập trung cho hoạt động nghiên cứu.

Theo đại biểu, thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành nhiều văn bản nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Tuy nhiên, việc sử dụng kinh phí nghiên cứu vẫn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước. Nếu quản lý quá chặt chẽ, thiếu linh hoạt sẽ gây khó khăn cho nhà khoa học; ngược lại, nếu buông lỏng quản lý có thể dẫn đến thất thoát, tham nhũng và lãng phí ngân sách.

Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải tìm được sự cân bằng giữa yêu cầu đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu khoa học với trách nhiệm quản lý, sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước. Đại biểu cho rằng cần tiếp tục mở rộng cơ chế khoán chi phù hợp, chẳng hạn thay vì quản lý quá chi tiết thời gian làm việc, chấm công từng ngày, từng giờ, có thể khoán kinh phí theo chuyên đề hoặc sản phẩm nghiên cứu, gắn với yêu cầu và kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Bên cạnh trách nhiệm tháo gỡ từ phía cơ quan quản lý nhà nước, đại biểu cũng lưu ý các tổ chức nghiên cứu và nhà khoa học cần chủ động thích ứng với cơ chế quản lý hiện hành. Các đơn vị nghiên cứu nên bố trí nhân sự hoặc trợ lý có chuyên môn về tài chính, kế toán để hỗ trợ nhà khoa học trong việc lập hồ sơ, giải ngân và thanh quyết toán. Đồng thời, cần có bộ phận am hiểu về quản trị kinh tế, sở hữu trí tuệ, bản quyền và thương mại hóa các sáng kiến, kết quả nghiên cứu nhằm hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động chuyên môn.

"Việc đơn giản hóa thủ tục không phải là trách nhiệm riêng của Bộ Khoa học và Công nghệ hay Bộ Tài chính, mà cần có sự phối hợp, trao đổi thống nhất giữa các cơ quan liên quan, bao gồm Kho bạc Nhà nước, cơ quan thanh tra, kiểm toán và các đơn vị quản lý ngân sách. Qua đó, xác định những nội dung có thể đơn giản hóa, những yêu cầu cần thiết phải duy trì để vừa tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, vừa bảo đảm công khai, minh bạch và kỷ luật tài chính", đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu ghi nhận những chuyển biến tích cực trong cải cách thủ tục thời gian qua, đồng thời cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng thông thoáng, thực chất và phù hợp hơn với đặc thù của hoạt động nghiên cứu khoa học.

KHCN phải trở thành động lực tăng trưởng hai con số

Trao đổi về phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP HCM) đánh giá cao nỗ lực của Bộ trưởng khi lần đầu tiên trả lời chất vấn trước Quốc hội và cử tri. Theo ông, khoa học, công nghệ là lĩnh vực khó, phức tạp, nhưng Bộ trưởng đã nắm rõ những nội dung quan trọng trong các câu hỏi của đại biểu.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân cho rằng, các đại biểu Quốc hội đã phản ánh được bức tranh thực tiễn của đời sống trong lĩnh vực khoa học và công nghệ; Bộ trưởng trả lời đầy đủ, thấu đáo những vấn đề được đặt ra.

Ông cũng đánh giá cao việc Bộ trưởng trong thời gian ngắn đã nắm bắt công việc, chức năng, nhiệm vụ của Bộ Khoa học và Công nghệ, đồng thời đặt lĩnh vực này vào vai trò đầu tàu trong mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo đại biểu, để GDP tăng trưởng từ 10% trở lên, năng suất, thiết bị và hiệu quả là những yếu tố rất quan trọng. Việc đưa khoa học, công nghệ vào cuộc sống sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân bày tỏ đồng tình với những nội dung Bộ trưởng trả lời và kỳ vọng hoạt động khoa học, công nghệ thời gian tới sẽ có sự tham gia đồng hành của các ngành, các cấp, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường học.

Ông nhấn mạnh, đây là động lực cần được tập trung phát huy để tạo ra sự thay đổi về chất trong tăng trưởng. Theo đó, tăng trưởng cần dựa nhiều hơn vào trí tuệ và năng suất lao động, thay vì chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên.