Sáng 19/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi); Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra tóm tắt về dự án Luật.

Hoàn thiện chính sách về nuôi con nuôi và bảo vệ trẻ em

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hoá quan điểm chỉ đạo của Đảng về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em; tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân; tiếp tục nội luật hóa quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những tồn tại, hạn chế phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010.

Dự thảo Luật quy định điều kiện của người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em (trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình) để bảo đảm chỉ những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi nhằm tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.

Dự thảo Luật bổ sung quy định cho phép người làm công tác xã hội (gồm người làm công tác xã hội theo quy định của pháp luật về công tác xã hội; người làm công tác bảo vệ trẻ em, công tác văn hóa xã hội cấp xã) tham gia hỗ trợ giải quyết nuôi con nuôi và sau khi giải quyết nuôi con nuôi để nâng cao chất lượng của công tác và theo dõi tình hình phát triển của con nuôi, hỗ trợ con nuôi tìm kiếm thông tin về nguồn gốc. Người làm công tác xã hội hỗ trợ giải quyết nuôi con nuôi và sau khi giải quyết nuôi con nuôi theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, cá nhân có liên quan và được hưởng thù lao theo từng trường hợp cụ thể.

Về căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi, dự thảo Luật bổ sung quy định đối với trường hợp con nuôi là người chưa thành niên mà cả cha và mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù; cha, mẹ nuôi bị kết án về tội ngược đãi, hành hạ con nuôi. Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm lợi ích của con nuôi là người chưa thành niên.

Do có nội dung liên quan đến quyền con người, quyền công dân và liên quan đến việc thực hiện Công ước La Hay 1993 về Bảo vệ trẻ em và Hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi quốc tế, nên dự thảo Luật quy định trách nhiệm của Bộ Tư pháp, Bộ Y tế, Bộ Ngoại giao, Bộ Công an để bảo đảm hiệu quả, nâng cao chất lượng của công tác giải quyết nuôi con nuôi.

Dự thảo luật cũng quy định cụ thể về điều kiện của người nhận con nuôi nhằm bảo đảm con nuôi được sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh. Đồng thời quy định về yêu cầu đối với việc giải quyết nuôi con nuôi.

Đảm bảo tối đa quyền lợi và sự an toàn của trẻ em

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra về dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nuôi con nuôi với các lý do được nêu trong Tờ trình của Chính phủ và thấy rằng dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội.

Đồng thời đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ, thể chế hóa tối đa các chủ trương, đường lối của Đảng tại dự thảo Luật; phối hợp với các cơ quan có liên quan rà soát, hoàn thiện pháp luật về trẻ em nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực, đạo đức, trách nhiệm của những chủ thể làm công tác trẻ em; các yêu cầu, mục tiêu đổi mới về việc chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt theo yêu cầu của Chỉ thị số 28-CT/TW, Thông báo số 432-TB/VPTW.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với nhiều nội dung của các dự thảo Luật. Tuy nhiên về bảo đảm quyền biết về nguồn gốc (Điều 7), Ủy ban đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi và điều kiện, trình tự tiếp cận thông tin về nguồn gốc để bảo đảm thực hiện quyền này trên thực tế, đáp ứng yêu cầu bảo quản thông tin về nguồn gốc trẻ em tại Điều 30 của Công ước La Hay năm 1993.

Về điều kiện của người nhận con nuôi (Điều 14), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu, cân nhắc quy định trường hợp người bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, người bị xử lý vi phạm hành chính về các hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi do đây là yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình và bảo đảm điều kiện nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.

Về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi (Điều 26), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị thống nhất thời điểm xác lập quan hệ pháp lý, phát sinh quyền, nghĩa vụ và hiệu lực của quyết định nuôi con nuôi.

Ngoài ra, đối với quy định tại khoản 2 Điều 26 của dự thảo Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, rà soát quy định này đối với trường hợp cha đẻ, mẹ đẻ không trực tiếp nuôi dưỡng con được cha dượng, mẹ kế nhận làm con nuôi để bảo đảm thống nhất với quy định của Luật Hôn nhân và gia đình về quyền, nghĩa vụ của cha, mẹ không trực tiếp nuôi dưỡng con sau khi ly hôn.

Về chấm dứt việc nuôi con nuôi (Điều 27), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý một số nội dung sau:

Thứ nhất, điểm b khoản 1 Điều 27 của dự thảo Luật: đề nghị nghiên cứu, cân nhắc chỉ quy định chấm dứt việc nuôi con nuôi trong trường hợp cả cha nuôi và mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo và gắn với điều kiện không còn khả năng chăm sóc trẻ em để bảo đảm môi trường gia đình ổn định, bền vững theo đúng mục đích nuôi con nuôi đã được nêu tại Điều 2 của dự thảo Luật cũng như tính nhân văn của việc nuôi con nuôi.

Thứ hai, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ chủ thể có quyền yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với từng trường hợp chấm dứt việc nuôi con nuôi tại khoản 1 Điều 27 của dự thảo Luật để bảo đảm tính minh bạch của quy định, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ nuôi con nuôi.