Mỗi ngày làm việc của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tuyên Quang bắt đầu từ 5h sáng. Khi núi rừng còn chìm trong màn sương đêm, Phân đội 2 do Đại úy Triệu Tiến Phú làm tổ trưởng đã bắt đầu di chuyển từ điểm đóng quân đến Điểm cao 300, một trong những khu vực tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở Mặt trận Vị Xuyên.

Hành trình lên các điểm tìm kiếm cũng không hề dễ dàng. Từ nơi đóng quân đến điểm khai quật gần 20 km, đường lại khó đi, ô tô không vào được do đó các chiến sĩ phải di chuyển lên điểm bằng xe máy. Tuy nhiên, theo chia sẻ của Đại úy Triệu Tiến Phú, việc di chuyển lên Điểm cao 300 vẫn thuận lợi hơn so với các điểm cao khác như Điểm cao 685,1030, 973 và 1688.

Đi tìm hài cốt đồng đội trên vách đá Vị Xuyên

Sau 30 phút di chuyển qua những đường dốc thẳng đứng, chúng tôi đã có mặt tại khu tìm kiếm của phân đội 2 tại Điểm cao 300. Dù trước đó đã được các chiến sĩ cho biết tuyến đường này không quá khó đi, nhưng khi đi hết đoạn dốc này qua đoạn dốc khác, chúng tôi mới thấy được một phần vất vả của những người lính đi tìm đồng đội.

Ở Điểm cao 300, phân đội 2 được biên chế 22 đồng chí và chia thành các tổ rà soát, tìm kiếm tại 3 vị trí. Dựa trên thông tin thu thập và khảo sát thực địa, các chiến sĩ đã phát hiện ít nhất 3 hầm sập có hài cốt các liệt sĩ. Cứ hình dung, bom mìn làm sập đất đá trên núi, vùi lấp hang, giờ phải đào đống đất đá đó lên bằng cuốc xẻng thô sơ để tìm hài cốt, mới thấy hết cái vất vả của các chiến sĩ.

Phạm vi tìm kiếm của phân đội 2 cũng nằm trong khu vực rà phá bom mìn do lực lượng công binh đảm nhiệm. Mặc dù đã được rà phá, nhưng nguy cơ sót lại bom mìn vẫn còn do bị đất cát vùi lấp sâu. Nên có những đoạn đi bộ, chúng tôi được nhắc phải bước đúng vào bước chân người đi trước, bước chệch ra ngoài, có thể gặp nguy hiểm... Vì thế, khi mưa bão, đường núi trơn trượt do đất đá và mùn lá cây rừng, đơn vị lại phải ngừng công việc.

“Trong quá trình thực hiện, chúng tôi cũng gặp nhiều khó khăn như vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh. Thời tiết thì thất thường, khi trời mưa khiến việc tìm kiếm kém hiệu quả, còn những ngày nắng nóng kéo dài làm thể lực bộ đội suy giảm nhanh chóng. Phương tiện làm việc chủ yếu dùng sức người”, Đại úy Triệu Tiến Phú chia sẻ.

Theo Đại úy Triệu Tiến Phú, nguồn thông tin để phân đội lần theo, tìm kiếm chủ yếu do các cựu chiến binh cung cấp, kết hợp quan sát địa hình thực tế. “Chúng tôi tìm kiếm không bỏ sót một tấc đất nào. Mỗi khi phát hiện được các bác, tất cả anh em đều rất xúc động vì các bác đã đánh đổi xương máu để giữ lại từng mảnh đất quê hương”. Đại úy Triệu Tiến Phú chia sẻ.

Với Đại úy Triệu Tiến Phú và đồng đội, đưa các liệt sĩ về với đất mẹ là niềm tự hào, là trách nhiệm của thế hệ đi sau và là “mệnh lệnh xuất phát từ trái tim”.

Hầu hết các lực lượng đi lên các điểm cao làm nhiệm vụ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ chỉ mang theo các trang thiết bị, công cụ thô sơ, chưa có trang thiết bị công nghệ hỗ trợ, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tìm kiếm. Ngay như Điểm cao 300, vị trí các hầm đan xen giữa đá, đất và cát, khi gặp trời mưa công tác tìm kiếm càng trở nên khó khăn hơn.

Sớm đưa các anh về với gia đình

Theo Trung tá Hoàng Văn Sơn, Phân đội 2, Đội Tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, khó khăn lớn nhất là địa hình hiểm trở và nguy cơ từ vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh. Dẫu vậy, mỗi chiến sĩ trong đội vẫn lấy mục tiêu mỗi ngày đều tìm được một phần hài cốt của đồng đội để phấn đấu.

“Để xứng đáng với sự hy sinh xương máu của các anh khi giữ gìn từng tấc đất Tổ quốc, chúng tôi không ngại khó, ngại khổ, quyết tâm vượt qua khó khăn, thử thách để hoàn thành nhiệm vụ”, Trung tá Hoàng Văn Sơn nói.

Chia sẻ về cách nhận biết mẫu hài cốt liệt sĩ giữa ngổn ngang đất đá và rễ cây mục, theo Thiếu tá Hoàng Văn Ngư, Phân đội 2, Đội Tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, đây cũng là một kỹ năng và cần có kinh nghiệm để xác định các mẫu vật.

"Cấu trúc xương nhìn xốp hơn nhưng lại chắc chắn hơn nhiều so với gỗ mục cùng kích cỡ, người có kinh nghiệm chỉ cần quan sát bằng mắt thường là phân biệt được", Thiếu tá Hoàng Văn Ngư chia sẻ, đồng thời cho chúng tôi xem một mẫu hài cốt vừa được tìm thấy.

Cũng theo Thiếu tá Hoàng Văn Ngư, mong ước của anh cũng như đồng đội là: "Ngày nào đi làm cũng tìm được các anh, để sớm đưa các anh về với đất mẹ và bàn giao cho gia đình, quê hương chăm sóc".

Và ở các điểm cao Vị Xuyên hành trình ấy vẫn đang tiếp diễn mỗi ngày, nhằm trả lại tên tuổi và đưa hài cốt liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình. Nhưng hơn thế, đó còn là cách những người đang sống hôm nay thực hiện lời tri ân với những người đã ngã xuống, đã hóa thân vào đất mẹ của Tổ quốc.