Khoảng năm 570–560 trước Công nguyên, tại Athens, người thợ gốm Ergotimos và họa sĩ Kleitias đã tạo nên một trong những kiệt tác nổi tiếng nhất của nghệ thuật Hy Lạp cổ đại: Bình François, một chiếc bình có quai cao khoảng 66 cm. Trên bề mặt chiếc bình là một “rừng” nhân vật, động vật và cảnh tượng thần thoại được sắp xếp thành nhiều dải ngang.
Ảnh: Pinterest
Điều đáng kinh ngạc là có tới 270 nhân vật người và động vật xuất hiện trên bình; khoảng 121 nhân vật và sự vật được ghi tên bằng chữ Hy Lạp. Nhờ những dòng chữ nhỏ bé ấy, ngày nay chúng ta có thể nhận diện hàng loạt vị thần, anh hùng và nhân vật huyền thoại.
Các câu chuyện được kể trên bình vô cùng đa dạng. Có cuộc săn lợn rừng Calydon với Meleager, Peleus và Atalanta; cuộc chiến giữa Lapith và Centaur; các trò thi đấu trong tang lễ Patroclus; Theseus trở về sau khi đánh bại Minotaur; Achilles phục kích Troilus; Hephaestus trở lại Olympus; và đặc biệt là đoàn các vị thần đến dự đám cưới của Peleus và Thetis – cha mẹ của Achilles. Ở phần chân bình còn có cảnh người Pygmy chiến đấu với đàn sếu.
Ảnh: discover.hubpages
Trong số đó, đoàn thần linh đến dự đám cưới Peleus – Thetis là cảnh nổi bật nhất. Các vị thần xuất hiện nối tiếp nhau trong một cuộc rước dài, tạo cảm giác như cả thế giới thần thoại đang di chuyển quanh thân bình. Zeus, Hera, Poseidon, Amphitrite, Ares, Aphrodite, Dionysus cùng nhiều nhân vật khác được nhận diện nhờ những dòng chữ bên cạnh họ.
Ảnh: smarthistory
Bình François còn đặc biệt ở chỗ chính những người tạo ra nó đã để lại “chữ ký”. Một dòng ghi “Ergotimos làm ra tôi”; dòng kia ghi “Kleitias vẽ tôi”. Đây là bằng chứng hiếm hoi cho thấy tên tuổi cá nhân của người thợ gốm và họa sĩ được ghi nhận ngay trên một tác phẩm nghệ thuật cổ đại.
Nhưng lịch sử của chiếc bình cũng ly kỳ chẳng kém những câu chuyện được vẽ trên nó. Sau khi được phát hiện, Bình François được đưa về Florence. Năm 1900, nó bị một nhân viên bảo tàng đập vỡ thành 638 mảnh. Chiếc bình sau đó được phục hồi, rồi tiếp tục được tu sửa vào năm 1973.
Ngày nay, Bình François được xem như một “bách khoa thư bằng đất nung” về thần thoại Hy Lạp thời kỳ Archaic. Chỉ một chiếc bình nhưng chứa cả những câu chuyện về tình yêu, hôn nhân, chiến tranh, cái chết, anh hùng, quái vật và các vị thần – cho thấy người Hy Lạp cổ đại đã biến đồ vật đời thường thành một phương tiện kể chuyện kỳ diệu đến mức nào.
