Bí mật về thi hài người săn cá voi 300 tuổi ở Svalbard

Tâm Anh (TH) 22/05/2026 12:14

Khi kiểm tra thi hài những người săn cá voi khoảng 300 tuổi tìm thấy ở Svalbard, Na Uy, các chuyên gia phát hiện họ mắc bệnh scurvy, lao động nặng nhọc...

Các nhà khảo cổ học đã tiến hành kiểm tra, nghiên cứu một nghĩa địa có từ thế kỷ 17 ở Svalbard, Na Uy qua đó phát hiện bằng chứng về những hiểm nguy mà những người săn cá voi thời kỳ đầu hiện đại phải đối mặt, bao gồm cả lao động chân tay nặng nhọc và các căn bệnh như bệnh scurvy (tình trạng thiếu hụt vitamin C). Do khu nghĩa địa này đang biến mất nhanh chóng do biến đổi khí hậu nên các chuyên gia đang chạy đua với thời gian để tiến hành cuộc khai quật.

Likneset là địa điểm chôn cất thi hài của những người săn cá voi lớn nhất trên quần đảo Svalbard. Hàng trăm ngôi mộ nông được đánh dấu bằng những ụ đá đã được tìm thấy ở đây trong một nghĩa trang có niên đại từ thời kỳ bùng nổ săn bắt cá voi ở Bắc Cực vào thế kỷ 17 - 18.

Trong nghiên cứu được công bố trên tạp chí PLOS One ngày 20/5, các nhà khảo cổ học đã kiểm tra 20 ngôi mộ ở Likneset và phát hiện ra rằng những người đàn ông được chôn cất ở đó có cuộc sống ngắn ngủi và khó khăn.

Thi hài của 3 người săn cá voi được tìm thấy trong các ngôi mộ ở nghĩa địa có từ thế kỷ 17 tại Svalbard, Na Uy. Ảnh: Loktu, Brødholt, 2026, PLOS One; CC-BY 4.0.

"Ngành săn bắt cá voi ở Bắc Cực thời kỳ cận đại là một trong những ngành công nghiệp khai thác quy mô lớn đầu tiên ở châu Âu và lao động chủ yếu là thủ công", tác giả chính của nghiên cứu, nhà khảo cổ học Lise Loktu tại Viện Nghiên cứu Di sản Văn hóa Na Uy, cho biết.

Công việc của những người săn cá voi vô cùng vất vả về thể chất, bao gồm các nhiệm vụ như chèo thuyền, chinh phục và giết chết cá voi, kéo xác chúng lên thuyền để chuyển vào bờ, chế biến mỡ cá voi và thực hiện các công việc nặng nhọc trên tàu trong điều kiện thời tiết lạnh giá, ẩm ướt. Công việc này đòi hỏi họ phải có thể chất mạnh mẽ.

Trong quá trình phân tích thi hài của những người săn cá voi, nhóm của nhà khảo cổ Loktu đã tìm thấy bằng chứng về bệnh thoái hóa khớp, chấn thương và sự căng thẳng lan rộng ở vai, ngực, cột sống, hông, đầu gối và bàn chân của họ.

Đa số những người săn cá voi có dấu hiệu mắc bệnh scurvy - tình trạng thiếu vitamin C dẫn đến yếu cơ, chảy máu nướu răng, rụng răng, thiếu máu và nhiều vấn đề về sức khỏe khác. Bệnh scurvy hiếm gặp ở các nước hiện đại - nơi có sẵn trái cây và rau quả tươi. Tuy nhiên, căn bệnh này thường ảnh hưởng đến các thủy thủ khi thực hiện các chuyến hải hành dài từ thế kỷ 15 đến giữa thế kỷ 19. Vào thời điểm đó, người châu Âu không hiểu nguyên nhân dẫn tới bệnh scurvy và có xu hướng tránh ăn những thực phẩm mà người dân bản địa vùng Bắc Cực sử dụng để phòng tránh bệnh này, chẳng hạn như muktuk - món ăn làm từ da và mỡ cá voi, là nguồn cung cấp vitamin C và D dồi dào.

"Bệnh scurvy không chỉ ảnh hưởng đến xương mà còn làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng khả năng nhiễm trùng, làm chậm quá trình lành vết thương và góp phần làm suy giảm thể chất tổng thể. Chúng tôi tin rằng điều này có thể đóng vai trò quan trọng trong việc làm suy yếu thể chất của những người đàn ông này", nhà khảo cổ Loktu cho hay.

Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy bằng chứng nha khoa cho thấy hầu hết những người đàn ông này đều có thói quen sử dụng tẩu hút thuốc. Do liên tục ngậm tẩu đất sét trong miệng nên men răng của họ bị lõm hình tròn. Hút tẩu thuốc bị cho là một trong những nguyên nhân làm giảm lượng vitamin C trong cơ thể và có thể góp phần gây ra bệnh scurvy.