Trong bối cảnh thị trường dầu mỏ toàn cầu chao đảo do xung đột leo thang tại Trung Đông, Brazil phần nào được bảo vệ nhờ một “lá chắn” đã tồn tại hàng thập kỷ, vừa tiết kiệm chi phí vừa thân thiện với môi trường. Theo đó, hàng chục triệu tài xế tại đây có thể lựa chọn đổ đầy bình bằng ethanol làm từ mía đường 100% hoặc xăng pha chứa 30% nhiên liệu sinh học.
Hình mẫu đảm bảo an ninh năng lượng
Brazil có đội xe hai nhiên liệu "khổng lồ" - gồm các phương tiện có thể chạy bằng nhiên liệu có tỷ lệ pha trộn bất kỳ giữa ethanol và xăng. Chương trình này được khởi động từ năm 1975 nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu.
Hiện nay, khi cuộc xung đột mới nhất liên quan đến Iran, Mỹ và Israel bước sang tuần thứ 5, các quốc gia như Ấn Độ và Mexico đang xem mô hình của Brazil như một hình mẫu đảm bảo an ninh năng lượng.
Trong khi người tiêu dùng toàn cầu đối mặt với giá nhiên liệu tăng vọt, giá xăng tại Brazil chỉ tăng 5% trong tháng 3/2026, so với mức tăng 30% tại Mỹ. Các nhà phân tích cho rằng sự ổn định này một phần nhờ ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học trong nước phát triển ổn định, giúp quốc gia này chống chọi với các cú sốc địa chính trị mà ít gặp rủi ro thiếu hụt nhiên liệu.
“Brazil chuẩn bị tốt hơn hầu hết quốc gia khác vì có một giải pháp thay thế khả thi như vậy”, Evandro Gussi, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Mía đường Brazil (UNICA), nhận định.
Thời điểm này càng thuận lợi hơn khi vụ thu hoạch mía tiếp theo của Brazil, bắt đầu từ nửa đầu tháng 4, dự kiến sẽ đạt kỷ lục 30 tỷ lít ethanol - tăng 4 tỷ lít so với năm ngoái. “Chỉ riêng mức tăng này đã tương đương tổng lượng xăng mà Brazil nhập khẩu trong cả năm ngoái”, ông Gussi cho biết.
Dù là nhà sản xuất và xuất khẩu dầu thô lớn, Brazil vẫn phải nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu tinh chế trong nước. Hiện nước này nhập dầu từ Mỹ, Ả Rập Xê Út, Nga và quốc gia láng giềng Guyana.
Tuy nhiên, ethanol đã trở thành trụ cột phục vụ việc di chuyển hàng ngày. Năm 2025, ethanol chiếm 37,1 tỷ lít doanh số bán ra, theo Công ty Nghiên cứu Năng lượng Nhà nước. Dù tỷ trọng năng lượng tổng thể vẫn thấp hơn diesel và xăng, sự hiện diện của ethanol tại mọi trạm xăng mang lại cho người dân Brazil một “sự bảo đảm” tâm lý và kinh tế.
Đầu tư vào nghiên cứu
Thành công của nền kinh tế nhiên liệu sinh học Brazil bắt nguồn từ bang São Paulo, trung tâm công nghiệp và nông nghiệp của quốc gia này.
Sản xuất tại đây là sự kết hợp giữa các “nông trại lớn” công nghệ cao, hướng tới xuất khẩu và các trang trại gia đình nhỏ như Bom Retiro, thành lập năm 1958, với vài chục lao động đang chuẩn bị thu hoạch trên diện tích 40 km2.
Công nghệ nhiên liệu sinh học của Brazil cũng được thúc đẩy nhờ nhiều năm nghiên cứu do nhà nước tài trợ. Một trong số đó là Trung tâm Phát triển Khoa học về Ethanol tại Đại học Unicamp ở Campinas, ngoại ô São Paulo. Điều phối viên Luis Cortez cho biết chương trình của Brazil có những lợi thế độc đáo mà các quốc gia khác không có.
“Chúng tôi có sự linh hoạt trong sản xuất ethanol, trong động cơ xe và từ chính phủ liên bang, cơ quan quyết định tỷ lệ ethanol trong pha trộn nhiên liệu. Chúng tôi có sự linh hoạt ở cả ba cấp độ”, ông Cortez nói.
Ông cho rằng, đầu tư vào nghiên cứu cuối cùng đã tạo ra sự khác biệt tại các trạm xăng.
Khi đốt cháy, nhiên liệu sinh học thường phát thải ít khí CO2 hơn - loại khí nhà kính làm nóng hành tinh - so với diesel, dầu và khí đốt. Tuy nhiên, liệu nhiên liệu sinh học có thực sự bền vững hơn hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.
Bài toán diesel
Theo Hiệp hội Nhập khẩu Nhiên liệu Brazil, xăng tinh chế bởi Tập đoàn nhà nước Petrobras bao gồm cả pha trộn nhiên liệu sinh học hiện rẻ hơn 46% so với nhiên liệu nhập khẩu, tức thấp hơn 1,16 real Brazil (0,22 USD) mỗi lít. Tương tự, diesel của Petrobras tại nhà máy lọc dầu cũng rẻ hơn 63% so với mức nhập khẩu.
Dù việc đóng cửa eo biển Hormuz chưa gây biến động lớn trên thị trường xăng của Brazil, nước này lại đang đối mặt với giá diesel tăng cao. Nguyên nhân là diesel chủ yếu được sản xuất từ dầu thô nhập khẩu và chỉ chứa tỷ lệ nhiên liệu sinh học thấp.
Khác với câu chuyện thành công của ethanol từ mía, biodiesel của Brazil - chủ yếu làm từ đậu nành - chỉ chiếm 14% trong pha trộn diesel. Tỷ lệ này có thể tăng lên mức 30% như xăng pha trộn vào năm 2030 nếu nghiên cứu và công nghệ cho phép, đồng nghĩa với việc xung đột hiện tại đã gây tác động ngay lập tức.
Giá diesel tại Brazil đã tăng hơn 20% trong tháng 3/2026, khiến Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva đề xuất trợ cấp nhập khẩu đến hết tháng 5. Ước tính của Chính phủ cho thấy mỗi tháng, nước này phải nhập từ 20% đến 30% lượng diesel tiêu thụ, phần lớn đến từ Nga.
Chính quyền Brazil cho biết năm ngoái nước này đã nhập gần 17 tỷ lít diesel.
Khi Tổng thống Lula đang tìm kiếm nhiệm kỳ nữa vào tháng 10 tới, việc ổn định giá diesel là yếu tố then chốt để ngăn chặn các cuộc đình công của tài xế xe tải và kiểm soát lạm phát thực phẩm.
Ông Gussi, Chủ tịch UNICA, cho biết kể từ khi xảy ra chiến sự tại Iran, nhiều nguyên thủ quốc gia đã liên hệ với ông để tìm hiểu về ngành nhiên liệu sinh học của Brazil. Trong số đó có Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum, người đầu tháng này cho biết bà quan tâm đến công nghệ sản xuất ethanol từ cây thùa (agave) của Petrobras - một loại cây rất phổ biến tại Mexico.
“Tin tốt nhất, ngay cả trong bối cảnh như hiện nay, là giải pháp này có khả năng nhân rộng rất lớn”, ông Gussi nhấn mạnh.
>>> Mời độc giả xem thêm video: Nội các Thái Lan thông qua quyết định cho phép người dân làm việc tại nhà nhằm ứng phó khủng hoảng năng lượng hồi tháng 3/2026
