Nấc (hiccup) là hiện tượng cơ hoành co thắt không tự chủ, lặp đi lặp lại nhiều lần, kết hợp sự đóng đột ngột của thanh môn ngăn chặn dòng không khí vào, tạo ra âm thanh đặc trưng.

Nhiều bệnh gây nấc

Đa phần thở nấc là lành tính, nếu người bệnh áp dụng một số cách đơn giản như: hít thở sâu, uống nước (uống 1 hơi, nhưng nuốt nhiều ngụm nhỏ), đánh lạc hướng,.. mà không hết triệu chứng thì cần đến bệnh viện để được thăm khám và điều trị.

BSCKII. Triệu Thị Thùy Linh, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Đại học Y cho biết, khi thăm khám cho người bệnh bị nấc sẽ đánh giá toàn diện gồm:

- Khai thác bệnh sử: Thời gian xuất hiện, tần suất, yếu tố khởi phát.

- Tiền sử bệnh lý nền, sử dụng thuốc.

- Đánh giá triệu chứng đi kèm (nếu có) như ợ hơi, đau ngực, đau đầu.

- Xét nghiệm, cận lâm sàng định hướng nguyên nhân: Xét nghiệm máu, nội soi, chụp cộng hưởng từ,…

Từ đó xác định nguyên nhân của nấc:

- Ngoại vi - tiêu hóa: Giãn dạ dày, trào ngược, viêm loét dạ dày tá tràng, viêm tụy, bệnh lý gan mật

- Thần kinh trung ương: Đột quỵ, u não, viêm não - màng não,…

- Lồng ngực - tim mạch: Viêm phổi, tràn dịch/mủ màng phổi, nhồi máu cơ tim, viêm màng ngoài tim.

- Chuyển hóa - nhiễm độc: Rối loạn điện giải (Na+, Ca++), ure máu cao, đái tháo đường, rượu.

- Thuốc và can thiệp: Corticosteroid, hóa trị, gây mê, đặt nội khí quản.

- Tâm lý - chức năng: Stress, rối loạn tâm thần.

Quyết định lựa chọn phương án điều trị tối ưu

BSCKII. Triệu Thị Thùy Linh cho biết, điều trị nguyên nhân là then chốt.

Biện pháp không dùng thuốc: Kích thích phế vị, nghiệm pháp Valsalva.

Điều trị thuốc: Giãn cơ, an thần, điều hòa dẫn truyền thần kinh (baclofen, metoclopramide, gabapentin…).

Trường hợp khó trị: Cân nhắc phối hợp đa chuyên khoa.

Theo Y học cổ truyền, nấc thuộc phạm vi chứng “ách nghịch”, dân gian còn gọi là “uế” hoặc “uế nghịch”. Nấc được hình thành do khí nghịch xông lên phát ra tiếng, có thể xuất hiện từng cơn vài tiếng rồi tự hết hoặc nấc liên tục thành chuỗi.

Trong “Hoàng đế Nội kinh”, bệnh vị của ách nghịch được xác định chủ yếu tại Vị, liên quan đến cảm nhiễm hàn khí và chức năng hòa giáng của Vị bị rối loạn, Thiên Tuyên minh ngũ khí - Tố Vấn có viết: “Vị khí nghịch gây ra uế”. Danh y Tuệ Tĩnh cũng cho rằng nấc phát sinh ở trung tiêu thường có tiếng ngắn, nguyên nhân liên quan đến ăn uống, nấc phát ở hạ tiêu có tiếng dài do hư tà tương tác mà sinh bệnh, trường hợp nấc kèm ợ chua liên quan đến vị hoả.

Về nguyên nhân, ách nghịch có thể phát sinh do hàn tà phạm Vị, ăn uống không điều độ, tình chí uất kết, thể trạng suy nhược hoặc bệnh kéo dài, làm cho Vị mất chức năng hòa giáng, khiến vị khí thượng nghịch, tác động lên hoành cách mà gây nấc. Cơ chế bệnh sinh chủ yếu là khí nghịch. Do đó, nguyên tắc điều trị cơ bản là giáng nghịch, đồng thời phối hợp các phép điều trị nhằm giải quyết nguyên nhân gây bệnh.

Trong Y học cổ truyển, các phương pháp điều trị không dùng thuốc rất quan trọng, cơ sở là tác động lên các huyệt như: Thiên đột, Khuyết bồn, Đản trung, Trung quản, Túc tam lý,… bằng điện châm, xoa bóp bấm huyệt, cứu ngải, cấy chỉ, điện nhĩ châm… theo quy trình đã được Bộ Y tế ban hành.

Bài thuốc theo thể bệnh nhưng ưu tiên các vị thuốc: Thị đế, Trần bì, Bán hạ chế, Sinh khương, Chỉ xác,… Bác sĩ Y học cổ truyền sau khi thăm khám sẽ quyết định phương pháp và liệu trình điều trị phù hợp, được cá thể hóa cho từng người bệnh.

Nấc là triệu chứng thường gặp nhưng không nên xem nhẹ, đặc biệt khi đã ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống gây mất ngủ, ăn kém…

Việc tiếp cận có hệ thống, kết hợp giữa Y học hiện đại và Y học cổ truyền góp phần nâng cao hiệu quả điều trị. Người bệnh khi có triệu chứng nấc gây khó chịu hoặc không thuyên giảm cần liên hệ cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn kịp thời.

>>> Mời quý độc giả theo dõi video: Bệnh viện Bạch Mai cảnh báo bệnh sốt xuất huyết.