Tình trạng cận thị học đường đang gia tăng nhanh chóng và có xu hướng trẻ hóa tại Việt Nam. Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng 5 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ, tương đương 30-40% trẻ trong độ tuổi đến trường, trong đó cận thị chiếm tỷ lệ lớn nhất. Tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều khảo sát ghi nhận tỷ lệ học sinh mắc tật khúc xạ có thể vượt 50%, phản ánh xu hướng gia tăng nhanh của cận thị học đường trong những năm gần đây.

Theo các bác sĩ khoa Khám bệnh - Bệnh viện Mắt Hà Nội, cận thị là tật khúc xạ khiến mắt chỉ nhìn rõ các vật ở gần nhưng nhìn mờ các vật ở xa, hình ảnh hội tụ ở phía trước võng mạc thay vì ngay trên võng mạc. Sự lệch tiêu điểm này có thể do giác mạc (lòng đen) của mắt bị cong quá mức khiến nó bẻ cong các tia sáng quá mạnh, hoặc do nhãn cầu bị dài ra. Trong đó, cận thị học đường phần lớn là cận thị do trục (tức là do trục nhãn cầu dài ra quá mức).

Khi trẻ bước vào độ tuổi đi học, do áp lực nhìn gần và sự phát triển của cơ thể, trục nhãn cầu dài ra nhanh hơn mức bình thường. Khi nhãn cầu quá dài, hình ảnh của các vật ở xa sẽ hội tụ ở phía trước võng mạc thay vì ngay trên võng mạc, khiến trẻ nhìn mờ. Kính cận thông thường chỉ giải quyết phần ngọn là giúp ánh sáng lui về đúng võng mạc để nhìn rõ, chứ hoàn toàn không thể kìm hãm đà dài ra của mắt.

Mỗi milimet trục nhãn cầu dài ra vượt ngưỡng sinh lý sẽ kéo theo sự mỏng đi của các lớp mô võng mạc. Nếu không có biện pháp can thiệp sớm, độ cận của trẻ có thể tăng phi mã, dẫn đến các tổn thương không thể phục hồi ở đáy mắt.

Các bác sĩ cho biết: Kiểm soát cận thị (Myopia Control) là hệ thống các giải pháp chuẩn y khoa bao gồm can thiệp quang học, dược phẩm và lối sống. Mục tiêu cốt lõi của phác đồ này là kìm hãm tối đa tốc độ kéo dài của trục nhãn cầu và làm chậm đà tăng độ cận của trẻ.

BSNT Lê Hoàng Hiệp - Bệnh viện Mắt Hà Nội cho rằng: Dù áp dụng bất kỳ phương pháp y khoa nào, hiệu quả kiểm soát cận thị sẽ không bao giờ đạt tối đa nếu thiếu đi việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt.

Đồng thời, bác sĩ khuyến cáo các bậc phụ huynh cần: Tăng cường hoạt động ngoài trời (tối thiểu 2 tiếng/ngày). Ánh sáng mặt trời tự nhiên có cường độ cao kích thích võng mạc giải phóng Dopamine – một chất ức chế tự nhiên mạnh mẽ nhất đối với sự phát triển chiều dài trục nhãn cầu.

Áp dụng quy tắc 20-20-20. Cứ sau 20 phút học tập hoặc nhìn gần (đọc sách, xem điện thoại, máy tính), cha mẹ hãy nhắc con nhìn xa một vật khoảng 20 feet (6 mét) trong vòng ít nhất 20 giây để thư giãn hoàn toàn cơ điều tiết của mắt, giảm thiểu tình trạng co quắp gây tăng độ cận giả.

Không có phương pháp tốt nhất, chỉ có giải pháp phù hợp nhất với từng mắt của trẻ. Bác sĩ Nhãn khoa và Kỹ thuật y Khúc xạ nhãn khoa sẽ dựa trên các tiêu chí sau để tư vấn: Quyết định bắt đầu can thiệp luôn là sự phối hợp chặt chẽ giữa các chỉ số sinh trắc học của trẻ (độ dày giác mạc, tốc độ tăng độ, chiều dài trục nhãn cầu) và lối sống cũng như nguyện vọng của gia đình. Ở nhiều ca lâm sàng tiến triển nhanh, bác sĩ có thể phối hợp hiệp đồng (ví dụ vừa đeo kính gọng công nghệ mới/Ortho-K, vừa nhỏ Atropine) để đạt hiệu quả tối đa.

Đừng đợi cho đến khi con tăng độ liên tục hay đeo cặp kính dày cộm mới tìm cách cứu vãn. Việc đưa trẻ vào một chương trình quản lý và theo dõi trục nhãn cầu định kỳ ngay từ sớm, thậm chí từ giai đoạn tiền cận thị chính là chìa khóa vàng để can thiệp kịp thời vào thời điểm tối ưu. Hãy đưa trẻ đến các bệnh viện chuyên khoa mắt uy tín để được khám khúc xạ, đo chiều dài trục nhãn cầu, khám đáy mắt toàn diện và xây dựng một phác đồ kiểm soát cận thị cá nhân hóa chuẩn y khoa để bảo vệ tốt nhất đôi mắt của trẻ.