Nếu có thể quay ngược thời gian về khoảng 506–508 triệu năm trước, chúng ta sẽ gặp một thế giới biển hoàn toàn xa lạ. Không có cá hay động vật có xương sống, nhưng đáy biển lại đầy những sinh vật kỳ dị. Giữa thế giới ấy, Anomalocaris là một trong những kẻ săn mồi đáng sợ nhất.

Ảnh: thefossilforum

Anomalocaris thuộc nhóm Radiodonta, một nhánh động vật chân khớp nguyên thủy, có quan hệ tiến hóa xa với nhện, côn trùng, tôm và cua ngày nay. Một số cá thể có thể dài khoảng 1 mét, khiến nó trở thành một trong những động vật lớn nhất trong hệ sinh thái biển Cambri.

Điều khiến Anomalocaris trông giống một sinh vật ngoài hành tinh là cấu tạo cơ thể. Hai bên đầu có một đôi phần phụ dài, nhiều gai, có lẽ được dùng để chộp và giữ con mồi. Hai con mắt lớn nằm trên những cuống ngắn giúp nó quan sát môi trường xung quanh. Dọc hai bên thân là hàng loạt vây mềm chồng lên nhau, có thể chuyển động theo những làn sóng liên tiếp để giúp nó bơi nhanh và linh hoạt.

Ảnh: fossilguy

Đặc biệt nhất là cái miệng. Nằm ở mặt dưới đầu, một cấu trúc gần tròn gồm nhiều tấm xếp thành vòng, khiến các nhà cổ sinh vật học từng hình dung nó như một chiếc “vòng hàm” chuyên nghiền nát con mồi. Những hình phục dựng cũ thường cho Anomalocaris cảnh đang dùng cấu trúc này nghiền nát trilobite.

Các nghiên cứu về cơ học của phần phụ và miệng cho thấy Anomalocaris có thể không chuyên nghiền những con trilobite có lớp vỏ khoáng hóa cứng như hình ảnh kinh điển. Nó có lẽ thích hợp hơn với những con mồi mềm hoặc ít giáp, sử dụng các phần phụ phía trước để bắt và đưa thức ăn vào miệng.

Ảnh: phys

Điều thú vị là chính cái tên Anomalocaris cũng bắt nguồn từ một sự nhầm lẫn. Những hóa thạch đầu tiên được tìm thấy chỉ là các phần cơ thể rời rạc và từng bị cho là một loại “tôm bất thường” – nghĩa gần với tên Anomalocaris. Mãi sau này, các nhà khoa học mới nhận ra những “mảnh ghép” ấy thực chất thuộc về một con vật khổng lồ và kỳ dị hơn nhiều.

Những hóa thạch Anomalocaris đặc biệt nổi tiếng tại Burgess Shale ở British Columbia, Canada, nơi các sinh vật Cambri được bảo tồn với mức độ đáng kinh ngạc. Ngày nay, Anomalocaris không chỉ là “quái vật” của thời tiền sử mà còn là một cửa sổ nhìn vào buổi bình minh của các hệ sinh thái động vật phức tạp, khi những cuộc săn đuổi giữa kẻ săn mồi và con mồi đã bắt đầu định hình đại dương.