Viêm tụy cấp do tăng triglycerid máu, một thể bệnh nguy hiểm

Trong thời gian ngắn vừa qua, Khoa Cấp cứu, Hồi sức tích cực và chống độc – Trung tâm Y tế khu vực Yên Lập đã tiếp nhận và điều trị thành công liên tiếp 5 trường hợp viêm tụy cấp với nhiều nguyên nhân và mức độ khác nhau, trong đó có các ca viêm tụy cấp do tăng triglycerid máu, một thể bệnh nguy hiểm, dễ diễn biến nặng.

Khi nhập viện, các người bệnh đều có biểu hiện: Đau bụng dữ dội vùng thượng vị, nôn nhiều; Amylase/Lipase tăng gấp 3–10 lần bình thường; Triglycerid tăng cao: 11 – 35 mmol/L (bình thường < 1.7 mmol/L).

Một số trường hợp điển hình: Người bệnh nam, 47 tuổi (xã Trung Sơn, tỉnh Phú Thọ) nhập viện sau uống rượu, đau bụng dữ dội; Triglycerid: 32 mmol/L. Người bệnh được điều trị tích cực, mỡ máu giảm nhanh, ổn định sau 7 ngày.

Người bệnh nữ, 59 tuổi (xã Sơn Lương, tỉnh Phú Thọ), tiền sử rối loạn mỡ máu, vào viện muộn. Men tụy tăng cao, nguy cơ biến chứng. Hồi phục tốt sau điều trị, xuất viện an toàn.

Người bệnh nam, 42 tuổi (xã Trung Sơn – tỉnh Phú Thọ); Thói quen ăn nhiều dầu mỡ; Phát hiện tăng triglycerid khi nhập viện. Điều trị sớm, diễn biến thuận lợi.

Theo các bác sĩ Khoa Cấp cứu, Hồi sức tích cực và chống độc, Trung tâm Y tế khu vực Yên Lập, điểm mấu chốt điều trị thành công các ca bệnh này là do: Chẩn đoán nhanh, xác định đúng nguyên nhân; Truyền dịch tích cực, kiểm soát đau, nhịn ăn sớm; Giảm triglycerid khẩn cấp ở các ca mỡ máu cao; Theo dõi sát, ngăn chặn biến chứng.

Kết quả, sau 5–10 ngày điều trị: Men tụy giảm rõ rệt; Triglycerid về gần ngưỡng an toàn; 100% người bệnh ổn định và đã được xuất viện.

Qua đây, các bác sĩ cũng khuyến cáo người dân: Hạn chế rượu bia; Kiểm soát mỡ máu định kỳ; Ăn uống hợp lý, tránh nhiều dầu mỡ; Đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu đau bụng bất thường.

Tỷ lệ thấp nhưng biến chứng nghiêm trọng

BSCK I Võ Thị Thùy Trang, khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng cho biết, viêm tụy cấp do tăng triglycerid khiến nhiều người phải đối mặt với nguy cơ gặp phải nguy hiểm. Mặc dù tỷ lệ xuất hiện chỉ 5% nhưng bệnh có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng. Vì vậy, việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là rất cần thiết.

BSCK I Võ Thị Thùy Trang phân tích, viêm tụy cấp do tăng triglycerid thường xảy ra khi nồng độ triglycerid vượt quá 20 mmol/l. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu của viêm tụy, ngay cả khi chỉ số triglycerid chỉ tăng ở mức độ từ nhẹ đến vừa, cũng có thể góp phần vào quá trình viêm.

Thực tế là chỉ số triglycerid có thể tăng đột biến ngay sau các bữa ăn giàu chất béo. Điều này giải thích tại sao khoảng 10% bệnh nhân được chẩn đoán viêm tụy cấp có nồng độ triglycerid trên 20 mmol/l khi kiểm tra, nhưng chỉ số này lại giảm nhanh chóng sau khoảng 72 giờ điều trị. Do đó, việc xét nghiệm có thể giúp xác định nguyên nhân gây viêm tụy liên quan đến tăng triglycerid, từ đó đưa ra phương pháp điều trị thích hợp, kịp thời.

Đến nay, cơ chế gây bệnh viêm tụy cấp do tăng triglycerid vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy, các hạt dưỡng chấp, bắt đầu xuất hiện trong máu khi nồng độ triglycerid tăng trên 10 mmol/l, chứa lượng lớn lipoprotein giàu triglycerid có thể là nguyên nhân chính gây viêm tại tụy.

Trong quá trình lưu thông máu đến tụy, những hạt dưỡng chấp lớn nhất có thể làm tắc các mao mạch trong tụy, dẫn đến tình trạng các tế bào acinar ở những khu vực thiếu máu bị vỡ. Điều này khiến cho chylomicrons tiếp xúc trực tiếp với lipase tụy, gây ra tổn thương thêm cho các tế bào acinar và vi mạch nhu mô tụy.

BSCK I Võ Thị Thùy Trang nhấn mạnh, viêm tụy cấp có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó hai nguyên nhân phổ biến nhất là nghiện rượu và sỏi mật. Tuy nhiên, tăng triglycerid trong máu cũng là một nguyên nhân quan trọng nhưng thường không được chú ý đến hoặc dễ bị bỏ qua trong quá trình chẩn đoán. Thông thường, nguyên nhân này chỉ được phát hiện qua các xét nghiệm khi không tìm thấy các nguyên nhân khác gây ra bệnh.

Một chế độ ăn uống không lành mạnh cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm tụy cấp do tăng triglycerid. Đặc biệt, các rối loạn chuyển hóa lipoprotein, dù là nguyên phát hoặc thứ phát, đều liên quan đến việc phát triển viêm tụy cấp do triglycerid.

Ở người trưởng thành, tình trạng tăng triglycerid máu nặng thường là kết quả của sự kết hợp giữa các nguyên nhân nguyên phát và thứ phát. Một nghiên cứu với 123 bệnh nhân có nồng độ triglycerid trên 2.000 mg/dL phát hiện rằng tất cả các bệnh nhân đều mắc phải khiếm khuyết chuyển hóa lipoprotein nguyên phát và 110 trong số 123 bệnh nhân cũng có nguyên nhân thứ phát.

Thực tế cho thấy, các rối loạn chuyển hóa lipoprotein di truyền thường không biểu hiện rõ rệt cho đến khi có nguyên nhân thứ phát kích hoạt, làm cho nồng độ triglycerid tăng cao và gây ra các hội chứng tăng triglycerid máu nặng.

Mức độ tăng triglycerid trong máu tỷ lệ thuận với mức độ nghiêm trọng của viêm tụy cấp. Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến tình trạng của bệnh viêm tụy cấp, bao gồm: hoạt động của enzyme lipase tuyến tụy, mức độ tổn thương tuyến tụy trước đó, và hiệu quả của quá trình loại bỏ acid béo khỏi huyết thanh...

Bệnh viêm tụy cấp do tăng triglycerid thường có các triệu chứng lâm sàng giống với viêm tụy cấp từ các nguyên nhân khác, bao gồm: Đau bụng dữ dội, cảm giác bụng trướng và bí trung đại tiện; Buồn nôn và nôn mửa; Khó thở do bụng trướng hoặc tràn dịch màng phổi; Cảm giác hoảng loạn, lo sợ hoặc trạng thái kích động, ý thức không rõ ràng; Huyết áp giảm, làn da tái nhợt, mạch nhanh, yếu và khó bắt; Khi khám, có thể thấy bụng trướng hơi và xuất hiện phản ứng cục bộ ở vùng trên rốn hoặc điểm sườn lưng phải, trái.

Mặc dù đa số người bệnh bị viêm tụy cấp thường là ở tuổi trung niên, nhưng ở những người có rối loạn lipid máu di truyền, bệnh có thể được phát hiện ngay khi tuổi tác vẫn còn nhỏ.

Phương án điều trị viêm tụy cấp do triglycerid thường tương tự như các trường hợp viêm tụy cấp từ các nguyên nhân khác, bao gồm các biện pháp như bổ sung dịch lỏng, nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch, điện giải, sử dụng kháng sinh nếu có nhiễm trùng, điều chỉnh cân bằng kiềm toan và hồi sức tích cực trong các trường hợp bệnh nghiêm trọng có biểu hiện suy tạng…

Trong trường hợp bệnh viêm tụy cấp do triglycerid quá cao, một phương pháp điều trị có thể áp dụng là thay huyết tương. Việc này giúp loại bỏ lượng chylomicrons tăng cao trong máu, là biện pháp hiệu quả và an toàn, giúp ngăn ngừa quá trình viêm ở nhu mô tụy. Phương pháp này cũng có chi phí phù hợp nên được xem một lựa chọn khả thi cho nhiều bệnh nhân.

Sau khi ổn định tình trạng viêm tụy cấp do tăng nồng độ triglycerid máu, bệnh nhân cần tìm hiểu nguyên nhân gây ra sự tăng triglycerid này để có thể loại bỏ và sử dụng thuốc giảm nồng độ triglycerid trong máu, nhằm ngăn ngừa bệnh tái phát.

>>>> Mời quý độc giả theo dõi video: Công an TP HCM khởi tố 2 người gây rối trật tự công cộng tại đường Phan Xích Long, phường Cầu Kiệu.