Sinh ra trong dòng họ khoa bảng, GS Phan Huy Lê dành trọn cuộc đời nghiên cứu, để lại nhiều công trình có giá trị, góp phần làm sáng tỏ lịch sử Việt Nam.
Thích học toán, lý, có năng khiếu về khoa học tự nhiên, rất ghét các môn xã hội, nhưng rồi GS Phan Huy Lê lại rẽ sang sử học. Lý do ông đến với sử học có lẽ chỉ có thể diễn tả bằng chữ “duyên”: Khi đi bộ từ Hà Tĩnh ra Thanh Hóa, do điều kiện chiến tranh, đi mất nhiều thời gian hơn nên khi đến nơi, ngành toán học đã được đăng ký hết rồi, chỉ còn ngành sử, nên ông buộc phải chọn.