--Quảng cáo---
--Quảng cáo---

Xác định thể chất để điều chỉnh ăn uống

THS.BS HOÀNG KHÁNH TOÀN - 07:45 24/06/2021

(khoahocdoisong.vn) - Đông y quan niệm “Dược bổ không bằng thực bổ” – ăn uống hơn dùng thuốc. Nhưng để có thể lựa chọn cách ăn uống cho cơ thể khỏe mạnh và dự phòng tích cực bệnh tật... cần phải xác định thể chất để điều chỉnh.

22 chỉ tiêu cơ bản

Theo quan điểm Đông y, việc phân định thể chất của con người là hàn tính hay nhiệt tính có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bởi lẽ, chỉ có trên cơ sở hiểu rõ thể chất của mình người ta mới có thể lựa chọn môi trường sống, thay đổi điều kiện sinh hoạt và ăn uống, thực hiện các biện pháp dự phòng tích cực bệnh tật... một cách hợp lý và có hiệu quả. Ví như, người có thể chất thiên hàn thì trong khẩu phần ăn nên trọng dụng các đồ ăn thức uống có tính ấm nóng, dùng ít hoặc kiêng kị các thứ có tính lạnh; người có thể chất rất nhiệt thì không nên lạm dụng nhung hươu, cao hổ…

Trên thực tế, thể chất hàn nhiệt của mỗi người thường không giống nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như di truyền, điều kiện sinh hoạt, làm việc, ăn uống... được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu về sinh lý, bệnh lý và tâm lý. Nhưng, tựu trung lại cũng không nằm ngoài 7 loại hình chính là: thể hàn, thể rất hàn, thể nhiệt, thể rất nhiệt, thể bình hoà, thể thiên hàn và thể thiên nhiệt. 

Xác định thể chất để lựa chọn thực phẩm phù hợp.

Nhưng hiện nay, các nhà y học cổ truyền hiện đại đã xây dựng các chỉ tiêu cơ bản để phân định không chỉ dựa trên cơ sở lý luận của y học cổ truyền mà còn tham chiếu thêm một số chỉ tiêu về sinh lý, sinh hóa, tâm lý của y học hiện đại. Tổng cộng có 22 chỉ tiêu cơ bản là thể hình, tính cách, cảm giác hàn nhiệt, cảm giác khát, tình trạng ăn uống, sắc mặt, mạch, lưỡi, đại tiện, tiểu tiện, trạng thái tinh thần, thể lực, mồ hôi, tiếng nói, khả năng tình dục, huyết áp, số lượng bạch cầu, số lượng hồng cầu, số lượng tiểu cầu, huyết sắc tố, mỡ máu và đường máu...

Khi muốn dùng thuốc trị bệnh hoặc bồi bồ bằng ăn uống đều phải nhận rõ sự khác biệt giữa hư, thực, hàn, nhiệt và âm, dương, khí, huyết của từng cá thể để rồi trên cơ sở đó lựa chọn thực phẩm hoặc thuốc có tính ôn (ấm), nhiệt (nóng), hàn (lạnh), lương (mát) và có tác dụng bổ khí, bổ huyết, bổ âm, bổ dương cho phù hợp. Nếu không chú ý biện chứng chính xác thì chẳng những hiệu quả bồi bổ không đạt mà thậm chí còn có thể gây nên các tai biến không đáng có.

Hư thì bổ, thực thì tả

Thức ăn nói chung dù là thuốc hay không dùng làm thuốc đều có tính vị hàn, ôn nhiệt, cay đắng, mặn ngọt... khác nhau. Khi sử dụng chúng ta phải nắm được đầy đủ tính vị của chúng để từ đó vận dụng sự thiên thắng, thiên suy của đồ ăn thức uống là điều chỉnh sự thiên thắng, thiên suy của tình trạng bệnh tật trong cơ thể con người, tuân thủ triệt để theo nguyên tắc “hư thì bổ, thực thì tả” của y học cổ truyền.

Ví dụ, người dương hư với biểu hiện toàn thân sợ lạnh, sắc mặt trắng bệch, khó thở, mệt mỏi, đại tiện loảng loãng, tiểu tiện trong dài, liệt dương, di tinh... phải trọng dụng các vị thuốc và thực phẩm có tác dụng bổ dương, ôn dương, trợ dương... đồng thời, phải kiêng kỵ các thức ăn có tính âm hàn như dưa hấu, dưa chuột, thanh long, ngó sen, ba ban, hải sâm, ngao, sò, mộc nhĩ...; Người âm hư có biểu hiện chứng hư nhiệt như có cảm giác hâm hấp sốt về chiều, đau đầu, chóng mặt, nòng bàn tay và bàn chân nóng, người gầy, đại tiện táo, tiểu tiện sẻn đỏ... phải trọng dụng các thực phẩm và vị thuốc có tính bổ âm, tư âm, dưỡng âm và kiêng kỵ các vị thuốc và thực phẩm có tính ôn nhiệt như thịt chó, thịt dê, nhãn, vải, mít, gừng, tỏi, hạt tiêu...

Tuy nhiên, việc kiêng kỵ cũng không được thiên lệch, nghĩa là không nên ăn quá nhiều, quá lâu một thứ nào đó. Bởi y thư cổ đã giải thích rất rõ: “5 vị khi đi vào cơ thể, đi vào các cơ quan tạng phủ và có thể gây bệnh. Chua đi vào gân, ăn nhiều người sẽ mỏi mệt; Mặn đi vào máu ăn nhiều sẽ khát nước; Cay đi vào khí, ăn nhiều sẽ hại tim...”. Vì vậy, ngay cả khi lựa chọn được các thức ăn phù hợp với thể chất và tình trạng bệnh tật của cơ thể, người xưa cũng khuyên không nên dùng quá mức vì có thể đem lại hậu quả ngược lại, “vật cực tắc phản” chính là như vậy. Ví dụ, người bị bệnh thuộc thể âm hư thì nên dùng các thức ăn có tác dụng bổ âm, dưỡng âm nhưng không nên dùng quá nhiều vì âm thịnh có thể khắc phạt, làm hại đến dương khí trong nhân thể.

ThS.BS Hoàng Khánh Toàn (nguyên Chủ nhiệm Khoa Đông y, Bệnh viện T.Ư Quân đội 108)


(0) Bình luận
Nổi bật Khoa học & Đời sống
Đầu tư vào tiền kỹ thuật số: Nên hay không?
Kinh tế- Vân Tuyết - 09:45 29/11/2021
Mặc dù không còn là thời điểm vàng, nhưng Việt Nam đang đứng trước cơ hội dành ưu thế trong cuộc đua công nghệ lịch sử để vươn lên, thậm chí đi trước các nước trong phát triển ứng dụng Blockchain và đồng tiền điện tử.
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---
  • Chủ quan không chữa hạch thành di căn
    Khỏe- ThS.BS Nguyễn Quốc Dũng (Khoa Phẫu thuật đầu - cổ, Bệnh viện K) - 09:30 29/11/2021
    Với các hạch cổ di căn chưa rõ nguyên phát người bệnh nên đi khám. Phát hiện sớm, điều trị kịp thời đưa lại hiệu quả điều trị tối đa.
  • Dimensity 9000 - đối thủ đáng gờm của các gã khổng lồ Qualcomm hay Apple
    Khoa học- Phúc Sơn - 09:10 29/11/2021
    Dimensity là dòng CPU điện thoại cao cấp của MediaTek, dù ra mắt không lâu nhưng nhận được rất nhiều sự quan tâm, ưa chuộng từ nhiều thương hiệu lớn như Xiaomi, Oppo, SamSung… Mới đây, Media Tek đã trình làng con chip mang tên Dimensity 9000 sở hữu vô số những thứ “đầu tiên trên thế giới”. Đây dự kiến sẽ là dòng chip có thể tạo ra thách thức cho những gã khổng lồ như Qualcomm hay Apple.
  • Cao Bằng sẽ thí điểm xóa nhà ở tạm, nhà dột nát
    Thời sự- Thảo Nhi - 09:09 29/11/2021
    Thủ tướng Chính phủ đồng ý lựa chọn tỉnh Cao Bằng để thí điểm chỉ đạo thực hiện xóa nhà ở tạm, nhà dột nát cho các hộ gia đình chính sách, hộ nghèo.
  • Coin đa cấp DRK của Kao Vân: Nhà đầu tư bị “móc túi” thế nào?
    Kinh tế- Phong Vũ - 08:35 29/11/2021
    Gần 1.900 Bitcoin tương đương 30.000 tỷ đồng, là số tiền mà nhà đầu tư đã đổ vào dự án DRK, giờ đây số tiền này đã “không cánh mà bay”, khi số Bitcoin trong ví tổng của dự án đã bị rút sạch. Nhà đầu tư đã bị các đối tượng đứng đầu dự án này “móc túi” bằng những chiêu trò quen thuộc như bao dự án coin đa cấp khác đã từng xảy ra tại Việt Nam.
  • Cách phát hiện sớm ung thư gan
    Khỏe- GS.TS Nguyễn Bá Đức (nguyên Giám đốc Bệnh viện K) - 08:30 29/11/2021
    Ung thư gan có tiên lượng rất xấu. Nếu không chủ động phát hiện bệnh, hầu hết bệnh nhân không còn khả năng điều trị khỏi khi có triệu chứng. Ứng dụng các nghiên cứu mới để phòng ngừa, phát hiện và điều trị sớm ung thư gan sẽ giúp cho người bệnh cải thiện chất lượng sống.