Thứ 5, 15/11/2018
Đường dây nóng: 0327 216 216

Về Châm Khê nghe quan họ cổ

Dọc đường - 08/02/2018 06:53
Về Châm Khê nghe quan họ cổ
Về Châm Khê nghe quan họ cổ, ta không chỉ được thưởng thức những làn điệu dân ca, mà còn được thực sự sống trong không gian văn hóa quan họ.

CLB quan họ cổ vào làm lễ tại nhà thờ làng Châm Khê.

Phải ra được cái chất quan họ

Tôi theo CLB quan họ cổ (cung văn hóa Hữu nghị Hà Nội) của bà Nguyễn Thị Hẹn (nghệ danh Thanh Ngân) về Châm Khê nhân dịp làng vừa tổ chức khánh thành chùa mới. Được nghe hát quan họ, được gặp gỡ những người dân nơi đây mới thấy sức sống mãnh liệt của quan họ cổ.

Châm Khê (còn gọi là làng Bùi) thuộc xã Phong Khê, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, là một trong 49 làng quan họ cổ nổi tiếng vùng Kinh Bắc. Giờ về Châm Khê, giữa những nhà cửa san sát, những ngõ xóm nhỏ hẹp, giữa những xưởng sản xuất giấy ồn ào…, rất khó hình dung về một làng Việt cổ. Nhưng chỉ cần trò chuyện với những người dân nơi đây thì sẽ thấy, cái sự say mê quan họ dường như đã ngấm vào máu họ rồi.

Đến từ sáng sớm, nên tôi được xem các liền anh liền chị sửa soạn khăn xếp áo the, những áo mớ ba mớ bảy, những khăn mỏ quạ… Nghe họ xưng hô với nhau cũng đặc kiểu cách quan họ. Đến cả những bà gần 80 khi nói chuyện vẫn xưng em, có cái gì đó ngồ ngộ nhưng cũng thật khiêm nhường.

Trước khi vào canh hát, đoàn còn làm lễ tại đình và chùa Châm Khê. Lần đầu tiên tôi được nghe hát quan họ Phật giáo. Cũng là những làn điệu quan họ nhưng được chuyển lời kinh Phật, rất gần gũi và cũng thật trang nghiêm.

Cụ Nguyễn Thị Lương năm nay đã 80 tuổi, thuộc thế hệ những người hát quan họ lớn tuổi nhất trong làng. 15 tuổi cụ đã mê quan họ. Rồi tham gia đội hát tuồng cổ của làng, nhưng bố mẹ nhất định không cho đi chuyên nghiệp. Đến giờ cụ vẫn mê hát. Dạo này mùa đông, cụ đang bị bệnh hô hấp nên không tham gia hát được, nhưng có đoàn nào về cụ vẫn ra nghe, từ sáng cho đến chiều. Khi chuẩn bị cơi trầu để mời khách, mấy bác lại đem đến hỏi cụ bày thế này đã đúng kiểu chưa.

Cụ bảo, quan họ cổ có lề lối, quy cách rất chặt chẽ. Không phải ai mặc bộ quần áo quan họ, thuộc làn điệu là cũng thành liền anh, liền chị cả đâu, mà từ cách hát, nói năng, cư xử phải ra được cái chất quan họ. Quan họ lạ lắm, nó tình cảm, duyên dáng nhưng lại rất ý nhị, thầm kín.

Hàng trăm năm nay dân làng cụ vẫn hát quan họ cổ. Quan họ cổ khác biệt ở chỗ không bao giờ có nhạc bởi kỹ thuật hát đòi hỏi phải hát liên âm, phải vang, rền, nền, nẩy. Và hát được như thế là có đủ cả nhạc rồi.

Những người mê quan họ

Bà Nguyễn Thị Hẹn là một trong những người có công trong việc gìn giữ và phổ biến những giá trị truyền thống của quan họ cổ. Sinh ra ở làng Châm Khê, lấy chồng và lập nghiệp ở Hải Phòng, nhưng quan họ luôn là niềm đam mê của bà.

Năm 1997, bà được Viện Âm nhạc mời tới nghe và xác minh lời trong các băng quan họ được lưu trữ tại viện. Bà còn đi khắp các làng quan họ, tìm gặp các nghệ nhân để tìm hiểu về các làn điệu cổ. Đến nay bà đã tìm được gần 200 làn điệu cơ bản và hơn 100 cách chơi quan họ.

Năm 1999 bà còn thành lập Trung tâm UNESCO văn hóa quan họ, từ đó xây dựng và trực tiếp dạy hát cho nhiều CLB quan họ, trong đó có CLB văn hóa quan họ và CLB quan họ cổ Cung văn hóa Hữu Nghị Hà Nội. Lâu nay, mỗi tháng một lần, bà lại tổ chức hát quan họ tại một làng, để những người yêu quan họ cổ có được một sân chơi đích thực.

Hôm tôi về, may mắn trong làng lại có một canh hát nữa do các học trò của ông Nguyễn Công Lụt tổ chức. Tuy ông mới mất, nhưng theo nếp cũ, xuân thu nhị kỳ, học trò của ông từ Hà Nội vẫn về đây tổ chức các canh hát. Đến dự canh hát hôm ấy có cả các cụ đã ngoài 80 tuổi như cụ Nguyễn Thị Khai đã 86 tuổi, ông Nguyễn Công Dứa…đều là những người hát quan họ có tên tuổi trong làng.

Cụ Nguyễn Thị Khai (ngoài cùng) trong canh hát tại nhà ông Nguyễn Công Lụt.

Trong căn nhà nhỏ, quanh bàn nước, các cụ không ai mặc quần áo quan họ vì trời rét, nên các chị từ Hà Nội sang dù có mang theo phục trang quan họ cũng không dám mặc. Trong văn hóa quan họ, tôi nhận thấy luôn có sự kính trên nhường dưới, các cụ cao tuổi rất được kính trọng. Người trẻ luôn phải nhìn vào các cụ để hành xử sao cho đúng. Và riêng việc mời các cụ đến hát cũng không đơn giản, phải là người có uy tín thế nào mới được các cụ nhận lời.

Chị Nguyễn Thị Chính (Phúc Tân, Hà Nội) là một trong số những học trò của ông Lụt kể, chị theo học được 20 năm rồi. Tuần nào cũng từ Hà Nội sang Bắc Ninh để học hát. Vì đam mê nên chẳng thấy vất vả gì. Nay thầy mất, thì đến lượt các chị lại dìu dắt những lứa đàn em.

Quan họ cổ rất khó, bởi phải thuộc cả trăm bài, rồi lại phải biết lề lối, cung cách… mới có thể tham gia hát đối đáp được. Hát quan họ, chất giọng là một phần, còn quan trọng là phải có được cái hồn, có cái tình.

Ví dụ như, người ta từ xa đến, mình thấy được cái sự vất vả, khó nhọc của họ, lúc chào hỏi mình phải chọn bài nào bày tỏ được cái sự cảm thông… và khi tiễn khách, cũng lại phải hát bài nào bày tỏ tình cảm lưu luyến của mình với họ. Một canh hát có khi kéo dài từ sáng đến đêm, càng về khuya nghe càng phẳng lặng.

Học quan họ là học văn hóa ứng xử

Chị Chính bảo, quan họ dạy cho chị rất nhiều điều trong cuộc sống, đặc biệt trong văn hóa ứng xử. Học quan họ không chỉ là học hát mà còn học về ứng xử. Trước hết, đó là sự khiêm nhường, từ câu chào, câu đối đáp bao giờ cũng có sự nhún nhường.

Không phải học một vài bài là lên hát đối đáp được ngay đâu, người ta hát một bài thế này, mình phải biết chọn bài nào cho hợp tình hợp cảnh để đối lại. Càng học càng thấy mê, mê nhất là cái văn hóa quan họ. Nó sâu sắc mà tế nhị vô cùng.

Trong canh hát quan họ tôi nhận thấy, người hát thường hát theo đôi nam, đôi nữ. Việc chọn người hát đôi cũng không đơn giản. Hai người phải hiểu ý nhau, biết nhường nhịn nhau. Không chỉ trong lúc hát mà cả trong cuộc sống cũng phải hợp nhau. Thế nên, có khi một người mất đi, người còn lại rất khó tìm được người để ghép đôi.

Những câu chuyện như thế không chỉ khiến người nghe say sưa mà đến người kể cũng say mê không kém.

Về Châm Khê, không chỉ được nghe hát quan họ, mà ta còn được thực sự sống trong không gian văn hóa quan họ. Từ đàn ông đến đàn bà, từ các cụ già đến các bạn trẻ, ai cũng nhẹ nhàng, nhã nhặn, nhiệt tình và cực kỳ mến khách. Từ cách mời trà, mời cơm, đến cách chào hỏi cũng đậm chất người quan họ, tế nhị mà rất chân tình.

Thật mừng vì ở một làng quê không xa Hà Nội là mấy ấy, nơi cuộc sống công nghiệp đã chạm đến từng nhà, vậy mà người dân vẫn giữ được cái hồn của quan họ cổ, để những người đam mê từ khắp nơi vẫn tìm về.

Và để giữ được cái hồn cốt ấy, phải kể đến công lao của các cụ cao niên trong làng, những người đã không ngừng giữ gìn và truyền dạy những tinh túy của quan họ, những người như bà Hẹn và rất nhiều người mà niềm đam mê của họ đã giữ cho quan họ mãi trường tồn.

Chỉ có điều đáng tiếc là hiện nay làng Châm Khê vẫn chưa có ai được phong nghệ nhân. Được biết, đợt vừa rồi chuẩn bị xét phong nghệ nhân cho ông Nguyễn Công Lụt thì ông lại mất. Trong khi đó cụ Khai, cụ Dứa, cụ Bí… đều đã ngoài 80 tuổi cả rồi.

Tuệ Minh


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan: Tìm kiếm đối tác, chiến hữu cũng qua bàn nhậu, thật buồn!

(khoahocdoisong.vn) - "Tìm kiếm đối tác cũng qua bàn nhậu, bạn bè phải nhậu cũng mới được coi là chiến hữu… Xã hội phát triển có biết bao việc để làm mà cứ say sưa, thật buồn", đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TPHCM) chia sẻ quan điểm về dự thảo Luật phòng chống tác hại rượu bia.

Nguyên tắc ăn uống cho người bệnh

Chế độ ăn có vai trò rất quan trọng đối với người bệnh đái tháo đường. Vậy người bệnh nên lựa chọn thực phẩm như thế nào để đảm bảo duy trì ổn định bệnh, tạo một cuộc sống cân bằng, khoẻ mạnh?

Cuối tuần lại đón gió mùa đông bắc

(khoahocdoisong.vn) - Khoảng ngày 17 và 18/11 (thứ bẩy và chủ nhật), các tỉnh miền Bắc có khả năng chịu ảnh hưởng của một đợt gió mùa đông bắc mạnh khiến trời chuyển mưa trong chiều và đêm 17, kéo dài sang ngày 18/11 ở Bắc Bộ

Ngọc trúc trị âm hư

(khoahocdoisong.vn) - Theo Đông y, ngọc trúc vị ngọt, tính hơi hàn; vào phế, vị. Có tác dụng tư âm nhuận phế, sinh tân dưỡng vị, trừ phiền chỉ khát.

10 lý do khiến xe tự lái chưa được đón nhận

Xe tự lái an toàn hơn, sạch sẽ và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên hàng loạt rào cản về kỹ thuật cũng như kinh tế khiến loại xe này chưa phù hợp với thế giới trong 10 năm tới.

Món ăn từ ba ba bổ huyết, thanh nhiệt

Theo Đông y, ba ba vị ngọt, tính bình; vào can, thận. Có tác dụng tư âm dưỡng huyết, lương huyết thanh nhiệt, bổ thận cường kiện gân cốt. Dùng cho các trường hợp sốt nóng, đau nhức xương khớp do phong thấp, hội chứng lỵ mạn tính, huyết khối, huyết trắng, các dạng u bướu sưng nề.

 Làm sao để vừa ăn ngon mà vẫn vừa giữ dáng và trẻ khoẻ

(khoahocdoisong.vn) - Trước tình trạng bệnh tật gia tăng do thực phẩm, ngày nay, người dân ngày càng quan tâm nhiều hơn tới sức khỏe của mình.

Mới nhất

Cảnh giác ngộ độc mật động vật

Sức khỏe A-Z - Hồng Linh - 20:15 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) -Mật động vật được dùng làm thuốc trong y học hiện đại và y học cổ truyền. Tác dụng chủ yếu của mật là giảm đau, kích thích tiêu hóa, lợi tiểu, tiêu sưng, diệt khuẩn… Đông y thường dùng ngoài chữa vết thương nhưng hiện nay nhiều người dùng uống, dẫn đến ngộ độc nguy hiểm tính mạng.

Chế biến trứng gà thế nào là tốt nhất?

Món ăn bài thuốc - Hồng Linh - 20:13 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Trứng là một trong những loại thực phẩm dinh dưỡng quen thuộc và phổ biến với tất cả mọi người hàng ngày. Tuy nhiên các cách chế biến trứng khác nhau mang lại những giá trị dinh dưỡng khác nhau. Ngay cả thời gian chế biến cũng ảnh hưởng đến việc hấp thu dinh dưỡng...

Tranh luận khoa học về thuốc từ “thịt người”

Y học và đời sống - Tuyết Vân - 20:08 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Sau khi Nigeria báo động có hàng trăm nghìn viên thuốc “thịt người” nguồn gốc từ Trung Quốc xuất hiện trên thị trường nước này, dư luận xôn xao nhiều ý kiến trái chiều. Thuốc từ “thịt người” ở đây là nhau thai mà Đông y gọi là tử hà sa vốn không phải là xa lạ trong y học.  

Ngọc trúc trị âm hư

Cây thuốc quanh ta - Hồng Linh - 20:06 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Theo Đông y, ngọc trúc vị ngọt, tính hơi hàn; vào phế, vị. Có tác dụng tư âm nhuận phế, sinh tân dưỡng vị, trừ phiền chỉ khát.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan: Tìm kiếm đối tác, chiến hữu cũng qua bàn nhậu, thật buồn!

Trò chuyện - Mai Loan - 19:00 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - "Tìm kiếm đối tác cũng qua bàn nhậu, bạn bè phải nhậu cũng mới được coi là chiến hữu… Xã hội phát triển có biết bao việc để làm mà cứ say sưa, thật buồn", đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TPHCM) chia sẻ quan điểm về dự thảo Luật phòng chống tác hại rượu bia.

10 lý do khiến xe tự lái chưa được đón nhận

Cánh cửa tri thức - 18:43 14/11/2018
Xe tự lái an toàn hơn, sạch sẽ và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên hàng loạt rào cản về kỹ thuật cũng như kinh tế khiến loại xe này chưa phù hợp với thế giới trong 10 năm tới.

Món ăn từ ba ba bổ huyết, thanh nhiệt

Sức khỏe A-Z - 18:40 14/11/2018
Theo Đông y, ba ba vị ngọt, tính bình; vào can, thận. Có tác dụng tư âm dưỡng huyết, lương huyết thanh nhiệt, bổ thận cường kiện gân cốt. Dùng cho các trường hợp sốt nóng, đau nhức xương khớp do phong thấp, hội chứng lỵ mạn tính, huyết khối, huyết trắng, các dạng u bướu sưng nề.

Nguyên tắc ăn uống cho người bệnh

Sức khỏe A-Z - 18:30 14/11/2018
Chế độ ăn có vai trò rất quan trọng đối với người bệnh đái tháo đường. Vậy người bệnh nên lựa chọn thực phẩm như thế nào để đảm bảo duy trì ổn định bệnh, tạo một cuộc sống cân bằng, khoẻ mạnh?

Tắc ruột khi ăn trái hồng giòn sai cách

Đông y - 18:21 14/11/2018
Để tăng phần hiểu biết những lợi ích và những điều cần khuyến cáo khi ăn trái hồng, chúng ta cần trang bị một số kiến thức khi dùng trái hồng.

Trà thảo mộc Hoàn Hồng Chi - Lựa chọn của những người muốn tăng cân

Sức khỏe A-Z - tin tài trợ - 17:04 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Muốn tăng cân người gầy phải dựa trên 4 tác động: thanh lọc cơ thể, ổn định tiêu hóa, điều hòa sinh hoạt và tăng cường thể trạng.

Bật mí cách chữa rối loạn tiền đình bằng bài thuốc Nam gia truyền 8 đời

Gia truyền trị bệnh - Kim Nhật - 16:43 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Rối loạn tiền đình là một bệnh liên quan tới quá trình điều khiển cơ thể của hệ thần kinh. Triệu chứng chung của bệnh rối loạn tiền đình là người bệnh thường xuyên có cảm giác đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn, ù tai...

Bệnh viên quận cứu sống ngoạn mục một cụ bà không thể chuyển viện

Khỏe A-Z - 14:51 14/11/2018
Cụ bà 81 tuổi bị nguy kịch, nằm ngoài khả năng chuyên môn của Bệnh viện quận 11 (TP.HCM), nhưng nếu chuyển lên tuyến trên thì khả năng bệnh nhân tử vong trên đường. Các bác sĩ ở đây quyết định giữ lại, dùng hết khả năng có thể và đã cứu sống thành công bệnh nhân trong gang tấc.

Đặc điểm nổi bật của bướm khế

Hỏi đáp - Thu Hà - 14:25 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Bướm khế thường có kích thước lớn, sải cánh dài. Đột loài bướm đẹp vẫn được người ta sử dụng để trưng bày hoặc sử dụng trong việc giảng dạy. Loài bướm này có một số đặc điểm như có màu nâu hơi ngả sang vàng, cánh to, trên cách có các hình vẽ, hoa văn đẹp...

Đừng biến thiết bị điện thành ổ vi khuẩn và bụi

Khoa học thường thức - Sơn Hà - 14:20 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Nhiệt độ hạ cũng là lúc quạt, điều hòa… không dùng đến. Bạn sẽ xử lý thế nào, điều hòa chỉ cần ngắt điện, quạt để gọn vào một chỗ… Theo các chuyên gia, cách “đối xử” với các thiết bị điện kiểu này sẽ khiến chúng nhanh hỏng, thậm chí trở thành nơi cho vi khuẩn, nấm mốc, bụi bẩn… làm ổ. Điều đáng nói, bạn có thể tự vệ sinh các thiết bị này tại nhà một cách rất đơn giản.

Nguyên nhân gây ngứa đầu, khô tóc

Hỏi đáp - Thu Hà - 14:09 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng ngứa đầu, khô tóc… như thời tiết, nhiễm vi khuẩn, vi nấm, sử dụng các sản phẩm xử lý tóc (thuốc nhuộm, duỗi, uốn) và chăm sóc tóc (dầu gội, dầu xả, hấp dầu) chưa phù hợp gây kích ứng da đầu.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO