Thứ 2, 22/10/2018
Đường dây nóng: 0327 216 216

Cánh cửa tri thức

Tuyển chọn quan chức thời phong kiến – Kỳ 4: Kiểm tra trình độ quan chức

Tìm hiểu lịch sử - 28/05/2018 17:53
Tuyển chọn quan chức thời phong kiến – Kỳ 4: Kiểm tra trình độ quan chức
Kiểm tra trình độ quan chức

Hình minh họa.

Nhiệm tử và ấm sung

Nhiệm tử là phương thức tuyển dụng con cháu của quý tộc công thần và quan chức dựa trên ân trạch của ông cha. Đây là phương thức tuyển dụng quan chức chủ yếu thời Lý – Trần.

Tuy nhiên thủ tục và đối tượng tuyển dụng không được ghi chép rõ ràng trong chính sử. Theo “Đại Việt sử kí toàn thư”, đối tượng được hưởng lệ nhiệm tử khá rộng bao gồm con cháu những người đã được nhà nước phong quan tước.

Thông qua lệ nhiệm tử, các chức vụ trong chính quyền trung ương và địa phương được trao cho người trong hoàng tộc. Lệ nhiệm tử thời Hậu Lê và thời Nguyễn được quy định chặt chẽ về đối tượng, thể lệ và phạm vi tuyển dụng và được gọi là lệ Ấm sung.

Tùy từng giai đoạn và từng triều đại, đối tượng được hưởng lệ Ấm sung rộng hẹp khác nhau. Thời Lê, là các con và cháu trưởng các tước công, hầu, bá; con trai của các quan nhất nhị phẩm và con trưởng các quan từ tam phẩm tới bát phẩm.

Thời Nguyễn được thu hẹp đáng kể về phạm vi, chỉ còn con của các quan có hàm từ tứ phẩm trở lên. Để được tuyển dụng vào các chức vụ nhà nước với phẩm hàm không cao, các đối tượng được hưởng lệ Ấm sung buộc phải sung vào ngạch Nho sinh để học tập, cứ ba năm nhà nước sẽ tổ chức khảo hạch một lần.

Chức vụ và phẩm hàm của đối tượng được ấm sung lệ thuộc vào kết quả thi khảo hạch và dựa trên tước phẩm của ông cha.

Khảo thi và khảo khóa

Các triều Lý, Trần, việc thăng giáng chức thường chỉ thực hiện khi có công hoặc tội bị phát giác. Nhưng đến triều Lê Thánh Tông, nhà vua cho thực hiện chế độ khảo thi và khảo khóa để định kỳ sát hạch quan lại cả trình độ và tác phong làm việc.

Với quan văn thì thi giải kinh nghĩa các kinh sách Nho giáo, thi làm thơ và trả lời câu hỏi của vua về đạo trị nước. Quan võ thì thi bắn cung, đua ngựa, đấu khiên, đấu gươm, đấu vật, bày trận. Còn khảo khóa là nhận xét, đánh giá năng lực và kết quả công việc của mỗi vị quan.

Khảo thi và khảo khóa được tiến hành với cả  “con ông cháu cha” vốn tiến thân từ con đường tập ấm. Như vậy biện pháp khảo khóa cũng góp phần sửa chữa các hạn chế của chế độ tập ấm. Nó đòi hỏi “con ông cháu cha” phải có một trình độ nhất định, làm được việc, nếu không cũng sẽ bị sa thải.

Thông qua khảo khóa, nhà vua và triều đình sẽ quyết định việc thăng giáng hoặc cách chức quan lại. Năm 1478, vua Thánh Tông nói rõ các quan viên nếu “hèn kém, đần độn, bỉ ổi, không làm nổi việc thì đều bắt phải nghỉ việc và chọn người có tài năng, kiến thức, quen thạo công việc mà bổ vào thay”.

Năm 1488, vua Lê Thánh Tông chính thức quy định quy trình khảo khóa: “Ba năm tiến hành một lần sơ khảo, sáu năm tái khảo và chín năm thông khảo mới thi hành thăng chức người có công và truất chức kẻ có tội”.

Nội dung và cách thức khảo khóa cũng được quy định là: “Trưởng quan các nha môn trong ngoài khi khảo khoá các quan viên trong phạm vi cai quản thì phải xét kỹ thành tích trong công việc mà viên đó đã làm.

Nếu quả có lòng chăm nom, yêu thương, được nhân dân yêu mến và trong nơi cai quản ít kẻ trốn tránh thì mới xứng chức.

Nếu vơ vét, quấy nhiễu, gây tệ riêng tư và trong nơi cai quản có nhiều người trốn tránh thì không xứng chức”. Nhờ những biện pháp mạnh đó, triều Lê Thánh Tông là triều đại cực thịnh thời phong kiến Việt Nam.

Chúng ta học được gì qua nghiên cứu việc tuyển chọn và kiểm soát quan chức của tiền nhân.

TS Nguyễn Thành Hữu


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Bàn xây nhà hát Thủ Thiêm lúc này là thiếu nhạy cảm

(khoahocdoisong.vn) - "Bàn xây nhà hát Thủ Thiêm trên chính địa danh mà người dân có nhiều khiếu kiện trong thời điểm này là một việc làm thiếu nhạy cảm”, TS.KTS Ngô Doãn Đức chia sẻ.

Tê tay cẩn thận hội chứng ống cổ tay gây liệt

(khoahocdoisong.vn) - Hội chứng ống cổ tay là do dây thần kinh giữa bị chèn ép tại cổ tay, làm đau và yếu bàn tay, ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập của người bệnh.

Phytoestrogen có tác dụng như một hormon giới tính nữ

(khoahocdoisong.vn) - Phytoestrogen là một chất dinh dưỡng thực vật tự nhiên. Hạt lanh và đậu nành được đánh giá có hàm lượng chất này cao nhất.

​​​​​​​Hạnh phúc là được đem cho

(khoahocdoisong.vn) - Hạnh phúc là được đem cho, dù như thế ta phải chịu nhiều thiệt thòi. Trong khi mục đích của một số người là kiếm thật nhiều tiền, thì vẫn có những người chọn lối sống đẹp: cho đi.

Bài thuốc trị nhức đầu do đàm trọc, huyết ứ

Suckhoedoisong.vn - Theo y học cổ truyền, đau đầu gồm nhiều thể: can khí nghịch lên, đàm trọc, huyết ứ, thận khí suy tổn và khí huyết hư...

Có thuốc giúp ngủ ngon?

(khoahocdoisong.vn) - Tôi năm nay 47 tuổi. Trước đây tôi thường ngủ rất ngon, đặt lưng xuống là ngủ một mạch đến sáng, ít khi mộng mị.

Ăn tối quá muộn gây ra 7 bệnh nguy hiểm: Đây là thời gian hợp lý để ăn tối

Do công việc và cuộc sống bận rộn, nhiều người có thói quen ăn tối muộn. Họ không biết rằng điều này sẽ gây tác hại nghiêm trọng tới sức khỏe của bản thân.

Mới nhất

Ngô Thì Nhậm - một trí thức lỗi lạc - kỳ 3: Sử dụng ngòi bút như vũ khí lợi hại

Tìm hiểu lịch sử - Nguyễn Thành Hữu - 08:31 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Sử dụng ngòi bút như vũ khí lợi hại, Ngô Thì Nhậm được đánh giá là một người trí thức lỗi lạc, đã có những cống hiến lớn cho dân tộc trên mọi lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, triết học và văn học.

Không đạt chất lượng, thuốc bột pha hỗn dịch uống Batimin 125 bị thu hồi toàn quốc

Đời sống - 08:31 22/10/2018
Kết quả kiểm nghiệm của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương cho thấy thuốc Bột pha hỗn dịch uống Batimin 125 số lô: 0417; NSX: 08/11/2017; HD: 8/11/2020 không đạt tiêu chuẩn chất lượng về chỉ tiêu tính chất và định lượng.

​​​​​​​Hạnh phúc là được đem cho

Đi và suy ngẫm - Minh Anh - 08:28 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Hạnh phúc là được đem cho, dù như thế ta phải chịu nhiều thiệt thòi. Trong khi mục đích của một số người là kiếm thật nhiều tiền, thì vẫn có những người chọn lối sống đẹp: cho đi.

Bài thuốc trị nhức đầu do đàm trọc, huyết ứ

Đông y - BS. Tiểu Lan - 08:27 22/10/2018
Suckhoedoisong.vn - Theo y học cổ truyền, đau đầu gồm nhiều thể: can khí nghịch lên, đàm trọc, huyết ứ, thận khí suy tổn và khí huyết hư...

Tê tay cẩn thận hội chứng ống cổ tay gây liệt

Y học và đời sống - Thúy Nga - 08:27 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Hội chứng ống cổ tay là do dây thần kinh giữa bị chèn ép tại cổ tay, làm đau và yếu bàn tay, ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập của người bệnh.

Có thuốc giúp ngủ ngon?

Khỏe A-Z - PGS.TS. Bùi Quang Huy - 08:19 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Tôi năm nay 47 tuổi. Trước đây tôi thường ngủ rất ngon, đặt lưng xuống là ngủ một mạch đến sáng, ít khi mộng mị.

Thanh Hóa: Đột nhập xưởng tái chế dầu nhờn thải nằm sâu trong núi

Bạn đọc - 08:14 22/10/2018
Một xưởng tái chế dầu nhờn thải được xây dựng nằm sâu trong núi ở huyện Tĩnh Gia (Thanh Hóa), hoạt động nhiều năm nay gây ảnh hưởng đến môi trường, khiến người dân luôn bất an vì ô nhiễm.

Phytoestrogen có tác dụng như một hormon giới tính nữ

Tư vấn - PV - 08:13 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Phytoestrogen là một chất dinh dưỡng thực vật tự nhiên. Hạt lanh và đậu nành được đánh giá có hàm lượng chất này cao nhất.

Phân biệt chất xơ thô và chất xơ mịn

Tư vấn - V.Đài - 08:11 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Chất xơ có hai loại là chất xơ dài và chất xơ ngắn hay còn gọi là chất xơ thô và chất xơ mịn. Tác dụng của hai chất xơ này cũng khác nhau.

Vợ bỏ đi sau một cái tát

Nhìn qua khe cửa - Tri Giao - 08:10 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Vợ nhìn tôi sững sờ, không nói một lời. Vợ bỏ đi về nhà ngoại, bế theo con.

Bàn xây nhà hát Thủ Thiêm lúc này là thiếu nhạy cảm

Trò chuyện - Mai Loan - 08:04 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - "Bàn xây nhà hát Thủ Thiêm trên chính địa danh mà người dân có nhiều khiếu kiện trong thời điểm này là một việc làm thiếu nhạy cảm”, TS.KTS Ngô Doãn Đức chia sẻ.

Tiếng Việt đang được dạy trong các trường học nước ngoài như thế nào?

Dọc đường - 19:16 21/10/2018
Nhiều trường đại học trên thế giới đã có khoa tiếng Việt. Nhiều trường phổ thông tại Mỹ dạy chương trình song ngữ Việt – Mỹ. Thậm chí tiếng Việt còn được đưa vào thành một môn thi đại học.

Người Hy Lạp cổ đại tin xác chết có thể đội mồ sống dậy

Khám phá - 19:09 21/10/2018
Các nhà khoa học cho rằng người Hy Lạp cổ tin xác chết có thể đội mồ sống dậy và làm hại người sống, căn cứ vào cách an táng lạ thường tại những nấm mồ khai quật ở Italy.

Ăn tối quá muộn gây ra 7 bệnh nguy hiểm: Đây là thời gian hợp lý để ăn tối

Khỏe A-Z - 19:03 21/10/2018
Do công việc và cuộc sống bận rộn, nhiều người có thói quen ăn tối muộn. Họ không biết rằng điều này sẽ gây tác hại nghiêm trọng tới sức khỏe của bản thân.

Tại sao người bệnh gout sợ bia hơn rượu?

Sức khỏe A-Z - 18:59 21/10/2018
Trong dòng bia, đặc biệt bia tươi, bia hơi chứa nhiều nấm men. Đó chính là lý do người bệnh gout nên tránh xa loại đồ uống này.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO