Thứ 2, 22/10/2018
Đường dây nóng: 0327 216 216

Cánh cửa tri thức

Tuyển chọn quan chức thời phong kiến – Kỳ 3: Tiến cử để không bỏ sót người tài

Tìm hiểu lịch sử - 27/05/2018 05:52
Tuyển chọn quan chức thời phong kiến – Kỳ 3: Tiến cử để không bỏ sót người tài
Tiến cử để không bỏ sót người tài

Hình minh họa.

Dốc ý cầu người tài

Có hai hình thức tiến cử là được tiến cử và tự tiến cử. Đầu triều Lê Sơ, việc tiến cử giới thiệu người hiền tài rất được đề cao và đã trở thành trách nhiệm mà các chức quan từ tam phẩm trở lên, mỗi người phải tiến cử một người ở trong triều hay ngoài thôn dã, đã làm quan hay chưa làm quan.

Đến thời vua Lê Thánh Tông, chủ trương này trở thành chế độ của nhà nước, bên cạnh chế độ khoa cử đã rất phát triển và hoàn thiện.

Chiếu chỉ năm 1463 của vua Lê Thánh Tông viết: “Ta lưu tâm việc trị nước, dốc ý việc cầu tài, thường nghĩ những người tài làm được việc còn bị khuất ở hàng dưới, chìm lấp ở thôn quê, nên tìm hỏi người giỏi, mơ tưởng không quên”.

Năm 1467, vua Lê Thánh Tông ra sắc chỉ “các nha môn chọn các lại viên xuất thân nho học để bổ các chức, đều cho quan phụ trách công bằng xem xét mà tiến cử” và “sai triều thần tiến cử chức quan huyện cương trực biết trị kẻ gian tà, mỗi người cử một viên”.

Người tiến cử phải lấy tước vị, phẩm hàm của mình để đảm bảo rằng người được tiến cử là có tài năng, xứng đáng với chức vụ được giao và phải chịu trách nhiệm về sự tiến cử đó.

Nhà vua quy định rõ ràng: “Lục bộ, Lục khoa và Ngự sử đài mà tiến cử bậy thì chịu tội giáng hay bãi chức. Nếu tiến cử được người giỏi thì nhất định sẽ được trọng thưởng”.

Đến năm 1483, tư tưởng này được đưa vào Quốc triều hình luật: “Những người làm nhiệm vụ cử người mà không cử được người giỏi thì bị biếm hoặc bị phạt theo luật nặng nhẹ; nếu vì tình riêng hoặc vì ăn tiền mà tiến cử thì xử nặng thêm hai bậc”.

Mặt khác, vua Lê Thánh Tông đã phê phán các quan không thực thi chính sách tiến cử là “bọn bịt đường của bậc hiền tài, khơi nguồn cho kẻ cầu may”.

Tự tiến cử

Hình thức ít được áp dụng hơn là tự tiến cử, thường xuất hiện trong tình trạng đất nước có chiến tranh hoặc xã hội có những biến động lớn về chính trị – xã hội.

Các nhân vật tự tiến cử thường là những nhân tài ẩn cư trong dân gian. Lịch sử chứng kiến sự xuất hiện của những nhân tài như Lý Thường Kiệt, Phạm Ngũ Lão, Đào Duy Từ,… là những vị đại thần có công với nước đã gia nhập nghiệp quan trường bằng con đường này.

Chế độ tiến cử đã giúp các triều đại bổ sung một lượng không nhiều quan lại, nhưng thực tế cho thấy, các quan lại được bổ dụng thông qua chế độ này thường có tài năng xuất chúng và có cống hiến lớn lao cho các triều đại mà họ phục vụ. Quan trọng hơn, chế độ tiến cử quan lại đã nuôi dưỡng trong dân chúng một niềm tin người hiền tài thật sự trong xã hội sẽ không bị bỏ sót.

Con đường thứ ba vào quan trường bằng chế độ tập ấm và nhiệm tử. Chế độ phong kiến, ngôi vua là cha truyền con nối nên dẫn đến trong việc tuyển quanlại có thể lệ tập ấm, con cái quan lại thì có suất để được bổ nhiệm làm quan, mà không phải qua thi cử.

Điều này được ghi trong  “Việt Nam văn hóa sử cương” của Đào Duy Anh. Chế độ tập ấm ở Việt Nam thời phong kiến chỉ có tính chất như một phần thưởng để động viên quan lại, chứ không phải nguồn chính để tuyển dụng người vào bộ máy nhà nước.

(còn nữa)

TS Nguyễn Thành Hữu


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Bàn xây nhà hát Thủ Thiêm lúc này là thiếu nhạy cảm

(khoahocdoisong.vn) - "Bàn xây nhà hát Thủ Thiêm trên chính địa danh mà người dân có nhiều khiếu kiện trong thời điểm này là một việc làm thiếu nhạy cảm”, TS.KTS Ngô Doãn Đức chia sẻ.

Tê tay cẩn thận hội chứng ống cổ tay gây liệt

(khoahocdoisong.vn) - Hội chứng ống cổ tay là do dây thần kinh giữa bị chèn ép tại cổ tay, làm đau và yếu bàn tay, ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập của người bệnh.

Phytoestrogen có tác dụng như một hormon giới tính nữ

(khoahocdoisong.vn) - Phytoestrogen là một chất dinh dưỡng thực vật tự nhiên. Hạt lanh và đậu nành được đánh giá có hàm lượng chất này cao nhất.

Cành giao chữa viêm xoang, đau răng

(khoahocdoisong.vn) - Cành giao có vị cay, hơi chua, tính mát, có độc, được dùng để chữa đau răng, viêm xoang, viêm mũi, dị ứng, chấn thương và đau nhức...

​​​​​​​Hạnh phúc là được đem cho

(khoahocdoisong.vn) - Hạnh phúc là được đem cho, dù như thế ta phải chịu nhiều thiệt thòi. Trong khi mục đích của một số người là kiếm thật nhiều tiền, thì vẫn có những người chọn lối sống đẹp: cho đi.

Bài thuốc trị nhức đầu do đàm trọc, huyết ứ

Suckhoedoisong.vn - Theo y học cổ truyền, đau đầu gồm nhiều thể: can khí nghịch lên, đàm trọc, huyết ứ, thận khí suy tổn và khí huyết hư...

Có thuốc giúp ngủ ngon?

(khoahocdoisong.vn) - Tôi năm nay 47 tuổi. Trước đây tôi thường ngủ rất ngon, đặt lưng xuống là ngủ một mạch đến sáng, ít khi mộng mị.

Mới nhất

Món ăn thuốc cho người bệnh vảy nến

Món ăn bài thuốc - Lương y Phan Thị Thạnh - 09:11 22/10/2018
Suckhoedoisong.vn - Theo y học cổ truyền, vảy nến phần nhiều do huyết nhiệt. Bệnh liên quan đến tạng can tạng phế.

Một số bệnh phụ khoa gây vô sinh

Khỏe A-Z - 09:06 22/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Hiện nay tỷ lệ nữ giới mắc bệnh phụ khoa ngày càng gia tăng. Bệnh để lâu không chỉ ảnh hưởng tới sức khỏe mà còn tiểm ẩn nhiều nguy cơ mắc vô sinh nữ.

Miếng lót giày y khoa không thần thánh như nhiều người nghĩ

Khỏe A-Z - 09:02 22/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Theo các bác sỹ chuyên khoa về xương khớp, miếng lót giày y khoa có nhiều tác dụng nhưng đây không phải là dụng cụ hỗ trợ thần thánh và cũng nhiều hạn chế.

Lý do để bạn nên ăn đu đủ mỗi ngày

Sức khỏe A-Z - Bs. Hoàng Xuân Đại - 08:57 22/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Đang vào mùa, quả đu đủ được bán với giá rất rẻ, chỉ vài ngàn đồng hoặc hơn chục ngàn/quả. Quả đu đủ ngọt mát, dễ ăn và có rất nhiều tác dụng chữa bệnh.

Rụng trứng là dấu hiệu khỏe mạnh ở phụ nữ

Sức khỏe A-Z - ThS.BS. NGUYỄN THỊ TUYẾT MINH - 08:54 22/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Rụng trứng vào tuổi trưởng thành là dấu hiệu của hệ nội tiết hoàn chỉnh và tinh thần, lối sống lành mạnh.

Hà Nội tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi lựa chọn giới tính thai nhi

Sức khỏe A-Z - Nguyễn Hoàng - 08:50 22/10/2018
Suckhoedoisong.vn - Các chuyên gia cảnh báo tình trạng thừa nam, thiếu nữ sẽ làm thay đổi cấu trúc dân số, làm tăng bất bình đẳng giới, khiến phụ nữ kết hôn sớm, thiếu hụt lao động ở nhiều nghề.

Sống đẹp để mà làm thơ

Gương sáng gia đình - Tuệ Minh - 08:38 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Sống đẹp để mà làm thơ, đó là câu kết trong bài thơ Chân dung tự họa của ông Đào Trọng Thử (70 tuổi, ở Biên Hòa, Đồng Nai).  

Nguyên nhân gây bệnh vảy nến

Hỏi đáp - BS. Thanh Xuân - 08:37 22/10/2018
Suckhoedoisong.vn - Tôi mới phát hiện bị vảy nến nên rất buồn, không biết vì sao mắc bệnh. Xin bác sĩ cho biết thêm về nguyên nhân gây bệnh.

Cành giao chữa viêm xoang, đau răng

Cây thuốc quanh ta - Thúy Nga - 08:36 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Cành giao có vị cay, hơi chua, tính mát, có độc, được dùng để chữa đau răng, viêm xoang, viêm mũi, dị ứng, chấn thương và đau nhức...

Ngô Thì Nhậm - một trí thức lỗi lạc - kỳ 3: Sử dụng ngòi bút như vũ khí lợi hại

Tìm hiểu lịch sử - Nguyễn Thành Hữu - 08:31 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Sử dụng ngòi bút như vũ khí lợi hại, Ngô Thì Nhậm được đánh giá là một người trí thức lỗi lạc, đã có những cống hiến lớn cho dân tộc trên mọi lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, triết học và văn học.

Không đạt chất lượng, thuốc bột pha hỗn dịch uống Batimin 125 bị thu hồi toàn quốc

Đời sống - 08:31 22/10/2018
Kết quả kiểm nghiệm của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương cho thấy thuốc Bột pha hỗn dịch uống Batimin 125 số lô: 0417; NSX: 08/11/2017; HD: 8/11/2020 không đạt tiêu chuẩn chất lượng về chỉ tiêu tính chất và định lượng.

​​​​​​​Hạnh phúc là được đem cho

Đi và suy ngẫm - Minh Anh - 08:28 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Hạnh phúc là được đem cho, dù như thế ta phải chịu nhiều thiệt thòi. Trong khi mục đích của một số người là kiếm thật nhiều tiền, thì vẫn có những người chọn lối sống đẹp: cho đi.

Bài thuốc trị nhức đầu do đàm trọc, huyết ứ

Đông y - BS. Tiểu Lan - 08:27 22/10/2018
Suckhoedoisong.vn - Theo y học cổ truyền, đau đầu gồm nhiều thể: can khí nghịch lên, đàm trọc, huyết ứ, thận khí suy tổn và khí huyết hư...

Tê tay cẩn thận hội chứng ống cổ tay gây liệt

Y học và đời sống - Thúy Nga - 08:27 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Hội chứng ống cổ tay là do dây thần kinh giữa bị chèn ép tại cổ tay, làm đau và yếu bàn tay, ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập của người bệnh.

Có thuốc giúp ngủ ngon?

Khỏe A-Z - PGS.TS. Bùi Quang Huy - 08:19 22/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Tôi năm nay 47 tuổi. Trước đây tôi thường ngủ rất ngon, đặt lưng xuống là ngủ một mạch đến sáng, ít khi mộng mị.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO