--Quảng cáo---
--Quảng cáo---

Trái Đất tự quay, ngày sẽ càng dài hơn

ĐẶNG VŨ TUẤN SƠN - 11:14 12/09/2020

(khoahocdoisong.vn) - Có một câu hỏi tưởng như rất đơn giản là tại sao Trái Đất cũng như mọi ngôi sao và hành tinh đều quay quanh một trục nào đó? Nhưng để trả lời chính xác về nó, chúng ta cần xem xét và nhìn nhận chính xác về vai trò của các lực tham giá quá trình hình thành và tiến hóa của các thiên thể.

Các thiên hà đều tự quay

Trái Đất của chúng ta ra đời cách đây khoảng 4,6 tỷ năm, vào giai đoạn đầu của hệ Mặt Trời, sau khi Mặt Trời đã hình thành. Ngoài chuyển động theo quỹ đạo dạng elip quanh Mặt Trời, nó còn có một chuyển động là sự quay quanh trục Bắc - Nam. Trên thực tế, mọi thiên thể lớn trong vũ trụ: Mặt Trăng, Mặt Trời, các hành tinh, hành tinh lùn, các tiểu hành tinh và vệ tinh đủ lớn, cũng như mọi ngôi sao khác trong thiên hà và chính bản thân các thiên hà đều có sự tự quay này.

Trái Đất có sự tự quay do sự bảo toàn mô men động lượng của tinh vân Mặt Trời ban đầu, điều này đúng nhưng chưa đủ. Vì sự bảo toàn động lượng ban đầu của tinh vân Mặt Trời rõ ràng được thể hiện ở việc toàn bộ các thiên thể đều chuyển động quanh Mặt Trời theo cùng một chiều, rất khó để khẳng định nó là yếu tố quyết định cho sự tự quay của các thiên thể, nhất là khi các thiên thể không hề quay hoàn toàn cùng chiều - chẳng hạn như Sao Kim có chiều tự quay ngược lại với các hành tinh khác. Hoặc cứ cho rằng sự tự quay của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời ấy là lấy từ động lượng của tinh vân Mặt Trời. Vậy cái gì khiến tinh vân đó quay?

Tất cả các sao, hành tinh, và thậm chí các thiên hà ban đầu đều là những khối khí và bụi lớn. Dưới tác dụng của lực hấp dẫn, những khối khí, bụi đó co lại làm mật độ tăng dần cho tới khi đạt một trạng thái nhất định. Nếu lực hấp dẫn hướng vào tâm từ mọi hướng tuyệt đối bằng nhau, một khối khí - bụi có thể tạo thành một ngôi sao hoặc một hành tinh với độ đồng đều tuyệt đối. Và về lý thuyết thì một vật thể như vậy sẽ không có sự quay. Chỉ có điều, sự hoàn hảo như vậy không bao giờ có. Mật độ vật chất của một đám khí - bụi không thể hoàn toàn đồng đều, và do đó khi co lại, lực hướng vào tâm có sự chênh lệch từ các hướng khác nhau. Cho dù giả sử rằng ở một thời điểm nào đó, một khối cầu cân bằng hoàn hảo được tạo ra thì nó cũng không thể tồn tại được quá dù chỉ vài giây, bởi nó sẽ tiếp tục được bồi tụ thêm vật chất, chịu va chạm với các thiên thể khác cũng như chịu lực hấp dẫn từ nhiều hướng của các thiên thể lớn gần đó. Sự mất cân bằng lực này dẫn tới sự quay.

Ngày đang dài hơn

Hãy hình dung, một quả địa cầu, bạn có thể giữ cho nó bất động khi không có bất cứ thứ gì tác động vào, nhưng chỉ cần một cơn gió mạnh, hoặc đơn giản là bạn thử lấy tay chạm vào, lập tức nó sẽ quay quanh trục Bắc - Nam. Hoặc một quả bóng đá, lực ma sát với mặt đất có thể giữ nó tạm đứng yên, nhưng nếu bạn lấy chân sút nhẹ hoặc ném vào nó một viên đá nhỏ nó sẽ tự lăn đi. Sự lăn đi đó cũng chính là chuyển động quay.

Quả địa cầu hoặc quả bóng đá sẽ sớm dừng sự quay loại bởi chúng sẽ ma sát với không khí hoặc mặt đất. Nhưng trong vũ trụ, chẳng có gì để giữ sự quay của các thiên thể lại, hay chính xác hơn là những lực níu đó quá nhỏ so với quán tính của một thiên thể lớn như một ngôi sao hay hành tinh. Vì vậy, các sao, hành tinh và thậm chí cả các thiên hà đều có sự quay dường như vô tận, dù thời gian sự quay đó có thể chậm đi đôi chút.

Cách đây 600 triệu năm, Trái Đất chỉ mất 21 giờ để hoàn thành một vòng quay của mình, còn hiện nay hành tinh của chúng ta cần tới 24 giờ. Ngay hiện tại, sự quay của Trái Đất cũng đang chậm lại dù với lượng rất nhỏ, khoảng 1,7 mili giây mỗi thế kỷ. Điều đó có nghĩa là ngày càng tiếp tục dài thêm ra, nhưng bạn sẽ chẳng cảm nhận được bởi sau một thế kỷ thì ngày mới dài thêm được 1,7 phần nghìn của một giây.

Đặng Vũ Tuấn Sơn (Chủ tịch Hội Thiên văn học trẻ Việt Nam)

  • Tắt đèn hưởng ứng Giờ Trái Đất 2020
    Khoa học- Hà Bình - 15:40 25/03/2020
    (khoahocdoisong.vn) - Nhằm cộng hưởng hành động Giờ Trái đất năm 2020, Bộ TN&MT kêu gọi mỗi tổ chức, cá nhân căn cứ điều kiện thực tế cùng hưởng ứng tham gia hoạt động ‘‘tắt đèn và tắt các thiết bị điện không cần thiết” từ 20h30 - 21h30 ngày 28 tháng 03 năm 2020 (Thứ Bảy).

(0) Bình luận
Nổi bật Khoa học & Đời sống
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO