Thứ 5, 22/08/2019
Đường dây nóng: 0327 216 216

Thảm họa vỡ đập ở Lào, cảnh báo về thủy điện nhỏ ở Việt Nam

Trò chuyện - 29/07/2018 16:08
Thảm họa vỡ đập ở Lào, cảnh báo về thủy điện nhỏ ở Việt Nam
GS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam cho rằng, sự cố thảm họa vỡ đập thủy điện ở Lào chính là tiếng chuông cảnh báo về các công trình thủy điện ở Việt Nam. Những cảnh báo này đã được nói đến nhiều, song chưa thực sự được quan tâm đúng mức. Việc phát triển thủy điện nhỏ ồ ạt sẽ khiến chúng ta phải trả giá.

GS Vũ Trọng Hồng

Thủy điện nhỏ, hậu quả lớn

Ông đánh giá sự cố vỡ đập thủy điện ở Lào như thế nào?

Hai đập bị vỡ, trong đó đập XePian thuộc loại thuỷ điện nhỏ (khoảng 15megawatt), được thiết kế theo loại thuỷ điện đường ống, dẫn nước về  thuỷ điện XeNamnoy, thuộc loại thuỷ điện hạng trung (khoảng gần 400 megawatt).  Hai đập bị vỡ, đang trong giai đoạn tích nước. Đập XiPian nằm ở thượng lưu, vỡ trước, kéo theo đập XeNamnoy vỡ sau. Loại thủy điện này không có hồ chứa nên khi mưa lớn, lũ sẽ tràn thân đập gây vỡ.

Đập thủy điện thường được thiết kế rất kiên cố, vì sao lại vỡ được?

Khi mưa lớn kéo dài sẽ làm đất xung quanh nền móng rã ra, làm chân đập bị nứt nếu là đập bê tông và thân đập sẽ nứt nếu là đập đất. Trường hợp này, đập vỡ ngay nên dân mới không kịp chạy, có thể thấy là do lũ tràn qua đỉnh nên đập vỡ luôn. Mực nước vượt quá khả năng chịu đựng của đập. Những đập thủy điện nhỏ như thế này ở Việt Nam rất nhiều, đặc biệt là ở Tây Nguyên và Tây Bắc. Hệ số an toàn thủy điện nhỏ thấp, nên rủi ro cũng lớn.

Hệ số an toàn của thủy điện nhỏ thấp trong khi Việt Nam có hàng nghìn thủy điện nhỏ, điều này có đáng lo?

Với chỉ số an toàn thấp, chỉ cần sơ suất nhỏ, rất dễ dẫn đến hư hỏng hoặc vỡ công trình. Đơn giản ở sự cố ở Lào, lũ thực tế lớn hơn lũ thiết kế, tràn qua đập thì gây vỡ. Trong khi đa phần các thủy điện nhỏ ở Việt Nam không có số liệu chính xác về lưu lượng nước. Thậm chí là khi xây dựng thì đi mượn số liệu ở lưu vực khác để tính toán. Trong khi biến đổi khí hậu, mưa cục bộ rất phổ biến. Nếu mượn số liệu ở lưu vực khác thì sai số sẽ rất lớn, khả năng xảy ra sự cố cũng rất cao.

Vì sao lại phải mượn số liệu lưu vực?

Đa số thủy điện nhỏ ở Việt Nam được xây dựng trên các dòng suối, trong khi theo quy định chung thì không được phép làm như vậy. Thủy điện phải làm ở các dòng sông có bờ ổn định, nền móng bằng phẳng, địa hình không phức tạp. Song thủy điện nhỏ của ta đa phần do tư nhân làm. Mà làm trên suối thì không thiết lập được trạm đo lũ. Họ muốn tối đa hóa lợi nhuận nên thường bỏ qua những khâu mà không bị kiểm soát. Rồi vì kinh doanh, họ cũng ít kiến thức chuyên môn về an toàn đập.

Rõ ràng, sự cố vỡ đập thủy điện ở Lào đặt ra nhiều vấn đề với chúng ta?

Tôi từng nhiều lần lên tiếng cảnh báo thủy điện hiện nay có một cái sai rất lớn, đó là các sông suối nhỏ cũng đều làm thủy điện bậc thang, mỗi sông 3 – 4 nhà máy thủy điện. Khoảng cách giữa các nhà máy chỉ cách nhau khoảng chục cây số. Trong khi quy định là phải 100km trở lên. Các nước không ai cho phép như vậy bởi vì khi đập này tích nước, chưa kịp xả hết thì nước từ đập kia lại chảy về rồi.

Thủy điện nhỏ, bất cập lớn

Thủy điện nhỏ của ta rất nhiều, nguy cơ xảy ra rủi ro sẽ thế nào thưa ông?

Có một vấn đề rất lớn trong phát triển thủy điện nhỏ là chúng ta không thể dự báo lũ cho thuỷ điện nhỏ được. Lý do, không thể xác định đường lũ đến cho các thuỷ điện đó là đâu? Ví dụ, như thuỷ điện Hoà Bình, thuỷ điện sông Đà, thì đường lũ đến là sông Đà, nên chúng ta đặt trạm đo dòng chảy trên sông là có thể dự báo lũ. Còn thuỷ điện nhỏ chủ yếu xây dựng trên các suối, đan xen nhau (chúng ta có tới trên 3.400 dòng suối), nên rất khó xác định đường lũ đến đâu là chính. Điều này gây khó khăn cho việc phòng, tránh lũ.

Nghĩa là nguy cơ rủi ro của chúng ta cũng không khác gì thủy điện ở Lào?

Hiện nay chúng ta đã xây dựng nhiều bậc thang cho các thuỷ điện nhỏ, lại ở quá gần nhau (ví dụ thuỷ điện Sông Tranh ở Quảng Nam, trên một dòng sông có tới 3 thuỷ điện, chỉ cách nhau không tới chục km), sẽ dẫn đến đổ vỡ hàng loạt, khi thuỷ điện trên bị vỡ, giống như thuỷ điện XePian vỡ, dẫn đến thuỷ điện XeNamnoy vỡ. Ngoài ra, “truy trình ngược” hiện nay cũng là một bất cập.

Ông có thể nói cụ thể?

Chúng là làm rất nhiều thủy điện bậc thang. Về nguyên tắc, khi tích nước để phát điện thì thủy điện thấp nhất phải tích nước đầu tiên, rồi tuần tự. Để nếu có lũ, thủy điện phía trên sẽ là nơi hứng lũ, điều tiết lũ cho hạ du. Nhưng giờ quy trình rồi loạn.

Để tối đa hóa 1 mét khối nước, thì thủy điện ở bậc cao nhất tích nước trước, rồi xả xuống cho thủy điện bậc 2, rồi đến bậc 3. Thế là khi có lũ, thủy điện cao nhất xả lũ ồ ạt, các thủy điện phía dưới cũng đồng loạt xả, dân hạ du ngập. Nếu đập cao nhất vỡ, các đập phía dưới cũng vỡ theo.

Ông có thể giải thích vì sao nhiều thủy điện xây gần nhau lại dễ vỡ?

Khi lượng nước lũ của thuỷ điện bậc thang trên vỡ, nhưng cách xa thuỷ điện bậc dưới, thì lượng lũ đó sẽ phân vào các lưu vực xung quanh để chứa, không dồn ngay về cho thuỷ điện bậc dưới.

Đó là chưa kể quy trình vận hành hồ chứa thuỷ điện vẫn theo mục tiêu về kinh tế,  là làm sao một khối nước, có thể cho phát điện nhiều lần. Chính vì vậy, luôn cho thuỷ điện bậc thang trên cùng tích nước trước, rồi đến bậc dưới. Như vậy khi lũ về lớn hơn, thì buộc hồ dưới phải xả gấp, bởi hồ trên đã đầy.

Đúng là chuyện tích nước hay xả lũ cũng rất phức tạp?

Khi có lũ, không xả thì vỡ đập. Mà xả ồ ạt thì ngập hạt du. Do đó đó mới có quy định các hồ phải có dung tích chứa lũ. Nhưng thủy điện nhỏ muốn tối đa hóa lợi nhuận nên quy định này gần như ít được áp dụng.

Quy hoạch phát triển thủy điện có vấn đề

Như ông nói thì quy hoạch phát triển thủy điện ở ta hiện nay đang có vấn đề?

Đối với quy hoạch thuỷ điện của chúng ta hiện nay đang có một số bất cập. Chúng ta cần phải có nhiều giải pháp,  đối với hệ thống thuỷ điện hiện đang hoạt động, cũng như đối với hệ thống thuỷ điện sẽ được tiếp tục xây dựng.

Tuy nhiên theo ý kiến cá nhân tôi thì phải bảo đảm an toàn cho con người ở hạ du các thuỷ điện là số một. Sự cố thuỷ điện bên nước Lào nêu trên, gây ra thương vong và mất tích hàng trăm người là quá lớn.

Với hệ thống thủy điện dày đặc như thế, nếu vỡ, chắc thiệt hại sẽ rất lớn?

Đối với Việt Nam chúng ta, những thuỷ điện ở miền Trung cũng đều nằm trên vùng dân cư ở hạ du dày đặc, việc vỡ đập sẽ còn thiệt hại nhiều hơn so với sự cố nêu trên.

Thậm chí nhiều thành phố sẽ chìm trong nước nếu vỡ đập ở các thủy điện bậc thang. Tôi kiến nghị nhà nước đưa ra yêu cầu các hồ chứa, bất kỳ thuỷ lợi hay thuỷ điện, vào đầu mùa lũ, phải hạ thấp mực nước trong hồ chứa so với thiết kế, mà theo từ chuyên môn, là có được dung tích phòng lũ.

Đây có phải là quy định chung ở các nước khác có thủy điện?

Trên thế giới, đây là quy định nghiêm ngặt cho các hồ chứa vào đầu mùa lũ, luôn luôn phải chừa sẵn dung tích, đề phòng lũ về quá nhanh mới xử lý được. Đây là giải pháp an toàn nhất so với mọi giải pháp.

Đừng để đến khi xảy ra sự cố rồi mới tìm cách ứng cứu, giúp đỡ. Bộ Công thương có thể đề ra quy định tất cả các thủy điện buộc phải có dung tích phòng lũ. Khi đó, dù có mưa lũ bất thường cũng có thể điều tiết được.

Xin cảm ơn ông!

Vụ vỡ đập thủy điện tại Lào xảy ra tối 23/7. Ước tính 5 tỷ m3 nước đã đổ ra khu vực xung quanh “khiến nhiều người chết và hàng trăm người mất tích”.Nước đã cuốn trôi ít nhất 6 ngôi làng và khoảng 6.600 người lâm vào cảnh màn trời chiếu đất. Dự án xây đập Xe Pian-Xe Namnoy có giá trị hơn một tỷ USD, được coi là một phần trong chiến lược xây hàng loạt nhà máy thủy điện của Lào để thực hiện tham vọng trở thành “ắc quy của châu Á”.

Tô Hội (thực hiện)


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Thủ tướng chủ trì họp bàn chuyện sáp nhập sở ngành

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ trì cuộc họp về các dự thảo nghị định của Chính phủ liên quan đến việc sáp nhập sở ngành, phòng ban.

Bộ Công Thương lập Hội đồng kỷ luật Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước Trần Duy Đông

Bộ Công Thương vừa thành lập Hội đồng kỷ luật để tư vấn về việc áp dụng hình thức kỷ luật đối với ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước.

Đề nghị phá dỡ khẩn cấp chung cư nghiêng nửa mét ở Sài Gòn

Nhận thấy công trình không đảm bảo an toàn cho cuộc sống người dân, Sở Xây dựng đã kiến nghị UBND TP phá dỡ khẩn cấp lô E chung cư 518 Võ Văn Kiệt.

Camera trường Gateway thể hiện chỉ 12 học sinh được đưa vào trường?

Sáng 22/8, bà Nguyễn Bích Quy, người phụ trách đưa đón học sinh trong vụ việc bé trai 6 tuổi trường Gateway tử vong, đã có buổi làm việc với luật sư Nguyễn Thanh Sơn. Trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên, bà Quy đã tường thuật lại diễn biến quá trình đưa đón học sinh ngày 6/8, có nhiều thay đổi so với lời khai ban đầu.

Sau vụ việc cô giáo nhốt trẻ vào tủ, cơ sở Maple Bear thông báo đóng cửa

Cơ sở của trường mầm non Maple Bear nơi xảy ra vụ cô giáo nhốt trẻ và bị xác định hoạt động "chui" đã thông báo chính thức với phụ huynh sẽ dừng hoat động sau ngày 30/8.

Sai phạm "động trời" của cựu Chủ tịch TP Trà Vinh liên quan vụ thiệt hại gần 120 tỉ

Trong thời gian giữ chức Phó Chủ tịch và Chủ tịch UBND TP Trà Vinh, ông Diệp Văn Thạnh đã ký và ủy quyền cho cấp dưới ký hàng loạt quyết định miễn giảm tiền sử dụng đất, tạo điều kiện cho nhiều đối tượng "mua bán chính sách", gây thiệt hại gần 120 tỉ đồng.

Nhân viên showroom lái ôtô lao từ tầng 2 xuống đất

Xế hộp sau khi đâm vỡ kính đã lao từ tầng 2 của showroom xuống đất. Người điều khiển xe này là nhân viên cửa hàng bị thương phải vào bệnh viện cấp cứu.

Mới nhất

Cảnh sát hình sự điều tra vụ hơn 20 tên côn đồ phá cổng làng

Thời sự - Bình Minh - 14:39 22/08/2019
Theo một đoạn clip người dân cung cấp cho thấy, trong khoảng hơn 2 giờ đồng hồ đã có hàng trăm người dân kéo tới bao vây nhóm côn đồ đập phá cổng làng. Sự việc chỉ dừng lại khi có hàng chục cảnh sát có mặt để giải vây.

Camera trường Gateway thể hiện chỉ 12 học sinh được đưa vào trường?

Thời sự - Tiến Nguyên - 14:29 22/08/2019
Sáng 22/8, bà Nguyễn Bích Quy, người phụ trách đưa đón học sinh trong vụ việc bé trai 6 tuổi trường Gateway tử vong, đã có buổi làm việc với luật sư Nguyễn Thanh Sơn. Trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên, bà Quy đã tường thuật lại diễn biến quá trình đưa đón học sinh ngày 6/8, có nhiều thay đổi so với lời khai ban đầu.

Vụ tài xế Mai Linh chở bé gái 11 tuổi xuống biển, tình tiết mới từ bệnh viện

Bạn đọc - Quốc Huy - Phạm Tâm - 14:24 22/08/2019
Liên quan vụ tài xế taxi Mai Linh gây tai nạn, chở bé gái 11 tuổi ở Nghệ An xuống biển lúc tối muộn, cháu bé đã được đưa vào BV Sản Nhi Nghệ An.

Thủ tướng chủ trì họp bàn chuyện sáp nhập sở ngành

Thời sự - Thu Hằng - 14:19 22/08/2019
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ trì cuộc họp về các dự thảo nghị định của Chính phủ liên quan đến việc sáp nhập sở ngành, phòng ban.

Sau vụ việc cô giáo nhốt trẻ vào tủ, cơ sở Maple Bear thông báo đóng cửa

Giáo dục - Hoàng Đan - 14:04 22/08/2019
Cơ sở của trường mầm non Maple Bear nơi xảy ra vụ cô giáo nhốt trẻ và bị xác định hoạt động "chui" đã thông báo chính thức với phụ huynh sẽ dừng hoat động sau ngày 30/8.

Bộ Công Thương lập Hội đồng kỷ luật Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước Trần Duy Đông

Thời sự - Minh Phong - 13:58 22/08/2019
Bộ Công Thương vừa thành lập Hội đồng kỷ luật để tư vấn về việc áp dụng hình thức kỷ luật đối với ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước.

Du lịch cùng SCB

Nhịp sống doanh nghiệp - HĐ - 13:49 22/08/2019
(khoahocdoisong.vn) - Căn cứ trên kết quả quay số chương trình “Tâm an vạn phúc - Sung túc vui hè” được tổ chức ngày 02/08/2019, vừa qua, Ngân hàng Sài Gòn - SCB đã tiến hành trao những giải thưởng của chương trình – các chuyến du lịch khám phá thế giới đến tận tay các khách hàng may mắn trúng giải.

Sai phạm "động trời" của cựu Chủ tịch TP Trà Vinh liên quan vụ thiệt hại gần 120 tỉ

Pháp luật - Lê Khánh - 13:44 22/08/2019
Trong thời gian giữ chức Phó Chủ tịch và Chủ tịch UBND TP Trà Vinh, ông Diệp Văn Thạnh đã ký và ủy quyền cho cấp dưới ký hàng loạt quyết định miễn giảm tiền sử dụng đất, tạo điều kiện cho nhiều đối tượng "mua bán chính sách", gây thiệt hại gần 120 tỉ đồng.

Nhân viên showroom lái ôtô lao từ tầng 2 xuống đất

Thời sự - Hải Nam - 13:40 22/08/2019
Xế hộp sau khi đâm vỡ kính đã lao từ tầng 2 của showroom xuống đất. Người điều khiển xe này là nhân viên cửa hàng bị thương phải vào bệnh viện cấp cứu.

Đề nghị phá dỡ khẩn cấp chung cư nghiêng nửa mét ở Sài Gòn

Thời sự - Quang Huy-Sỹ Đông - 12:08 22/08/2019
Nhận thấy công trình không đảm bảo an toàn cho cuộc sống người dân, Sở Xây dựng đã kiến nghị UBND TP phá dỡ khẩn cấp lô E chung cư 518 Võ Văn Kiệt.

Cỏ nhân tạo có hại?

Hỏi đáp - Hà Bình - 12:04 22/08/2019
(khoahocdoisong.vn) - Sân cỏ nhân tạo bây giờ được làm khá cẩn thận và sử dụng phổ biến ở các khu vui chơi công cộng.

Ăn uống ở bệnh nhân tiểu đường, huyết áp có biến chứng thận

Khỏe - BS Nguyễn Văn Nam - 12:03 22/08/2019
(khoahocdoisong.vn) - Thận được xem là một trong 5 cơ quan quan trọng nhất đối với sức khỏe con người. Thận đảm nhận chức năng lọc, đào thải chất cặn bã, độc tố và nước dư thừa ra ngoài cơ thể qua nước tiểu. Cơ thể mắc các bệnh mãn tính lâu dài đều ảnh hưởng tới chức năng thận.

Cần lộ trình chuyển giao từng bước dịch vụ công cho tổ chức xã hội

Thời sự - Mai Loan - 11:30 22/08/2019
(khoahocdoisong.vn) - Tại Hội thảo Giải pháp nhằm tăng cường chuyển giao dịch vụ công cho các tổ chức xã hội do Liên hiệp Các hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam (LHH) tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng việc chuyển giao là cần thiết và cần có lộ trình.

Công nghệ có thể là phép màu cho doanh nghiệp nhỏ

Công nghệ - Thái Bằng - 11:30 22/08/2019
(khoahocdoisong.vn) - Công nghệ truyền thông thay đổi cuộc sống và công việc của chúng ta với tốc độ chóng mặt. Đối với những người bắt đầu sự nghiệp từ những doanh nghiệp nhỏ, theo kịp tất cả những thay đổi này là một thách thức khó vượt qua.

Làm lạnh toàn thân cứu sống trẻ sinh ngạt

Khỏe - Thúy Nga - 11:29 22/08/2019
(khoahocdoisong.vn) - Sinh ngạt là một trong ba nguyên nhân gây tử vong và di chứng hàng đầu ở trẻ sơ sinh hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Phương pháp làm lạnh toàn thân sẽ làm chậm quá trình tổn thương các tế bào thần kinh và ngăn chặn các tổn thương tiếp diễn do phù não...
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO