--Quảng cáo---
--Quảng cáo---

Lời giải cho bài toán Covid-19 nằm ở đâu?

THS.BS LÊ QUỐC TUẤN - 12:28 21/07/2021

(khoahocdoisong.vn) - Thay vì mất sức để huy động nhân lực cho hành trình cách ly, truy vết, thu dung một số lượng đông đảo F1 và F0 không triệu chứng, chúng ta nên tập trung làm sao để giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của ca F0 nặng. Ngay lúc này, hoạt động chống dịch phải rẽ sang một bước ngoặc mới hợp lý hơn.

Bệnh nhân Covid-19, qua 10 ngày ổn, tiên lượng tốt hơn

Sự nguy hiểm của Covid-19 nằm ở những cá thể có đáp ứng miễn dịch quá mức với virus SARS-CoV-2, đưa đến một cơn bão cytokine nghiêm trọng, kéo theo đáp ứng viêm hệ thống và tổn thương đa tạng bởi chính các cytokine này.

Sự nguy hiểm của Covid-19 nằm ở những cá thể có đáp ứng miễn dịch quá mức với virus SARS-CoV-2, đưa đến một cơn bão cytokine nghiêm trọng.

Một khi đã vào tổn thương tim phổi do Covid-19, bệnh nhân phải có được sự hỗ trợ từ máy thở, thậm chí là hệ thống ECMO để thay thế tim phổi và CRRT lọc bỏ cytokine. Bài toán nan giải ở chỗ số lượng ECMO và CRRT là có hạn, số ca nặng không lường trước được, do đó sự quá tải và thương vong là tất yếu.

Trong khi chờ đợi sự quá tải xảy ra, corticosteroid sẽ là một cứu cánh quan trọng để dập tắt đáp ứng viêm gây ra bởi bão cytokine. Đây là một hoạt chất luôn có sẵn, ức chế diện rộng đáp ứng viêm, nhưng cũng kèm theo nhiều tác dụng phụ khó lường. Nhiều người lo ngại về thời gian kéo dài đáp ứng thanh thải virus khỏi cơ thể, đưa đến nguy cơ vẫn còn virus lây lan ra cộng đồng sau khi điều trị. Tuy nhiên, nếu cân nhắc kỹ giữa lợi và hại, chúng ta vẫn sẽ tìm ra được đúng đối tượng và đúng thời điểm sử dụng.

Điều trị bệnh nhân Covid-19 nặng tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. 

Thời điểm sử dụng corticosteroid cho Covid-19 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo là khi các bệnh nhân bắt đầu có nhu cầu cần cung cấp oxy nhân tạo, nghĩa là bệnh vẫn còn khu trú tại phổi nhưng sắp tạo ra đáp ứng viêm toàn thân. Khi đó, corticosteroid cần đi trước cơn bão cytokine một bước, trước khi nó bùng lên mạnh mẽ tại các tạng. Thời gian này cực kỳ ngắn, những ngày đầu tiên kể từ lúc nhiễm SARS-CoV-2 là những ngày sẽ xuất hiện dấu hiệu trở nặng, do đó cần theo dõi chặt chẽ.

Nếu qua thời gian này (theo Bộ Y tế là 10 ngày) mà F0 vẫn ổn định, đó là những F0 có tiên lượng tốt và không còn khả năng lây lan. Số F0 tốt này là hơn 80%.

Đối tượng để theo dõi chặt chẽ và sẵn sàng đưa vào điều trị với corticosteroid là những bệnh nhân F0 có nguy cơ cao trở nặng. Vấn đề của bài toán nằm ở đây. Họ là những người lớn tuổi hoặc có các bệnh mạn tính sẵn như đái tháo đường, tăng huyết áp, suy thận mạn, bệnh mạch vành ...

Vì thứ nhất, đây là những đối tượng đã có sẵn một lượng cytokine viêm trong cơ thể do chính bệnh mạn tính gây ra. Thứ hai, chức năng của các cơ quan nội tạng đã hao mòn sẵn vì bệnh mạn tính, nên nếu các cơ quan này bị tấn công thêm chỉ một chút ít thôi thì cũng giống như giọt nước đã tràn ly.

Do vậy, việc theo dõi các bệnh nhân F0 lớn tuổi và có bệnh nền chặt chẽ trong những ngày đầu tiên là việc rất cần thiết để giúp xác định đúng thời điểm trở nặng và cân nhắc liệu pháp cortiosteroid. Nếu đánh mạnh vào hướng này, chúng ta có thể làm nhẹ gánh bớt cho sự chăm sóc ICU bằng ECMO và CRRT ở tuyến cuối. 

Thông điệp 5K

Chúng ta dễ dàng nhận ra được, để phòng chống sự lây lan cộng đồng, một văcxin hiệu quả là không gì thay thế, còn để điều trị các ca nặng tránh tử vong, thuốc đặc trị virus là số một. Nhưng cả 2 chúng ta đều chưa có.

Trong hiện tại, chúng ta phải chấp nhận sự thật rằng thế giới chưa có trong tay một văcxin hiệu quả như ý muốn hay một thuốc đặc trị ức chế virus SARS-CoV-2 đúng nghĩa. Nhưng điều đó không có nghĩa là  không có lối thoát. Chúng ta đúc kết kinh nghiệm xương máu từ các nước trên thế giới để tập trung nhanh chóng vào 2 vấn đề mũi nhọn. 

Để phòng lây lan Covid-19 hiệu quả, sử dụng khẩu trang y tế và 5K.

Để phòng lây lan hiệu quả, cần áp dụng 5K. Vấn đề tưởng đơn giản nhưng lại không hề đơn giản và sự thất bại trong thời gian qua đã chứng minh cho điều đó. Chúng ta cần dốc sức hơn nữa, nhất là về mặt truyền thông để đẩy cao ý thức của toàn dân. Đó mới là truyền thông chân chính.

Để giảm số ca nặng cần chăm sóc y tế chuyên sâu, phải theo dõi chặt chẽ những đối tượng nguy cơ cao trong những ngày đầu sau nhiễm virus, lựa chọn đúng thời điểm và lợi ích để sử dụng liệu pháp corticosteroid. Về lâu dài cần đầu tư phát triển thêm phương tiện và nhân lực chăm sóc chuyên sâu tại các bệnh viện tuyến cuối. Vấn đề này thuộc về trách nhiệm của ngành y tế, của các nhân viên đang chăm sóc bệnh nhân F0 tại các cơ sở điều trị.

Trong khi chờ đợi văcxin và thuốc đặc trị thật sự ra đời, hãy tự đứng lên bằng những phương tiện vô cùng hiệu quả mà chúng ta có sẵn. Có như vậy, phương châm vừa chống dịch vừa làm kinh tế mới có thể xúc tiến thuận lợi, an định được lòng người, và sớm bước chân ra khỏi sự mịt mù hiện tại.

ThS.BS Lê Quốc Tuấn (Bộ môn Sinh lý và Sinh lý Bệnh Miễn dịch - Đại học Y Dược TPHCM)


(0) Bình luận
Nổi bật Khoa học & Đời sống
Tối 5/8: Có 3.301 ca mắc COVID-19, riêng Hà Nội 69 ca
Thời sự- Thái Bình - 18:45 05/08/2021
Bản tin dịch COVID-19 chiều 5/8 của Bộ Y tế cho biết có 3.301 ca mắc COVID-19, nâng tổng số mắc trong ngày lên 7.244 ca, trong đó TP HCM là 3.866 ca, Hà Nội là 69 ca.
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---