Thứ 6, 20/09/2019
Đường dây nóng: 0327 216 216

Làng rèn sắt lâu đời nhất Việt Nam

Dọc đường - 21/08/2018 22:16
Làng rèn sắt lâu đời nhất Việt Nam
Những cứ liệu lịch sử và vật chứng phần nào chứng minh làng Nho Lâm là nơi phát tích nghề rèn sắt đầu tiên của nước ta.

Tổ nghề Cao Lỗ

Làng Nho Lâm thuộc xã Diễn Thọ (Diễn Châu, Nghệ An) nằm sát bên dòng sông Sắt êm đềm chảy qua xã Diễn Thọ – nơi có nghề rèn sắt lâu đời nổi tiếng ở nước ta.

Làng Nho Lâm – nơi có nghề rèn sắt lâu đời nhất.

Làng có đền thờ tướng Cao Lỗ được công nhận là di tích lịch sử. Vì có rất ít tư liệu ghi chép về ngôi làng này nên cho đến nay, các nhà khoa học không khỏi nghi ngờ sự thật về việc tướng Cao Lỗ là ông tổ của nghề rèn sắt.

Làng Nho Lâm hiện nay số nhiều là người họ Cao, lại có đền thờ của tướng quân Cao Lỗ nên người làng chọn Cao Lỗ là ông tổ nghề rèn sắt.

Theo TS Lại Văn Tới thuộc Trung tâm Nghiên cứu Kinh Thành, truyền thuyết nói về cuối đời của tướng quân Cao Lỗ khá trùng khớp: Cao Lỗ đã nhìn rõ quỷ kế của Triệu Đà khi cho Trọng Thủy sang kết giao và ở rể. Ông đã dũng cảm can ngăn An Dương Vương nhưng nhà vua không những không nghe mà còn bạc đãi Cao Lỗ.

Ông đành phải rời bỏ triều đình. Trước khi đi, Cao Lỗ nói với An Dương Vương: “Giữ được nỏ thần thì giữ được nước, mất nỏ thần thì mất nước”. Nhưng sau đó Cao Lỗ đi đâu, làm gì thì lại có nhiều truyền thuyết khác nhau.

Có tích kể Cao Lỗ đi chu du thiên hạ, về đến vùng Diễn Châu, Nghệ An thấy có mỏ sắt nên dừng chân tại đây và dạy dân khai thác quặng sắt, lập lò rèn mở rộng canh tác ở vùng ven biển này.

Một truyện khác lại nói, Cao Lỗ hay tin Triệu Đà tấn công Cổ Loa, đã quay về để bảo vệ vua, bảo vệ thành. Sức yếu, thân cô, cố sức xông pha trận mạc để mở đường thoát cho An Dương Vương, Cao Lỗ đã hy sinh ngay trên mảnh đất Cổ Loa.

Nghề rèn ở Nho Lâm hiện đã mai một.

Lại có tích khác cho rằng, khi An Dương Vương chạy về phía Nam tới vùng Diễn Châu, Cao Lỗ đi theo để bảo vệ vua. An Dương Vương chém Mỵ Châu rồi nhảy xuống biển ở Mộ Dạ. Cao Lỗ ở lại vùng này, thấy có quặng sắt nên lập lò rèn ở đây.

Sau đó vùng này phát triển thành tổng Cao Xá, gồm nhiều làng. Trung tâm vùng là làng Nho Lâm ngày nay. Cao Lỗ được nhân dân lập đền, tôn thờ làm Thành hoàng, với tên hiệu là Lư Cao Sơn. Ông được coi là thánh tổ của nghề rèn. Hàng năm, cứ đến ngày rằm tháng giêng, dân làng Nho Lâm lại tổ chức lễ tế Lư Cao Sơn.

TS Lại Văn Tới khẳng định, nghề rèn sắt đã có ở Nho Lâm từ khi Cao Lỗ về lập làng. Và đây cũng là nơi phát tích nghề rèn sắt đầu tiên ở nước ta.

Nhiều chứng tích sót lại

Trái ngược với nhận định của TS Lại Văn Tới, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Đặng Quang Liễn cho biết: “Tôi không nghĩ Cao Lỗ về Nho Lâm để truyền nghề rèn sắt. Không có tư liệu nào nói đến việc Cao Lỗ thạo về đồ kim khí cả. Tuy nhiên, việc khẳng định Nho Lâm là nơi có nghề rèn sắt lâu đời nhất Việt Nam là có cơ sở”.

Quặng sắt tìm thấy trong làng Nho Lâm.

Theo ông Liễn, những năm về trước ông đã cùng PGS.TS Hoàng Văn Khoán khai quật sơ lược và phát hiện rất nhiều xỉ sắt. Thậm chí, lớp xỉ sắt dưới lòng đất ở làng Nho Lâm dày tới hàng mét. Những năm sau thời kỳ bao cấp, nhiều lúc nông dân làng Nho Lâm phải đào xỉ sắt đổ trộm sang các làng khác.

Không chỉ phát hiện khối lượng lớn xỉ sắt, nhóm khảo cổ còn phát hiện ra một số chứng tích về “lò hông” còn sót lại. “Lò hông là lò luyện sắt, đây là phương pháp luyện thép hoàn nguyên. Khi nóng chảy, sắt thép sẽ cô đặc lại, tạp chất sẽ chảy ra ngoài”, ông Liễn cho hay.

Ông Liễn cũng tiết lộ: “Lúc thịnh vượng, Nho Lâm có tới trên 400 lò luyện sắt. Năm 1945, khi nạn đói xảy ra thì nghề sắt ở Nho Lâm cũng chấm dứt. Hiện nay, làng Nho Lâm chỉ còn khoảng hơn chục nhà còn giữ được nghề rèn sắt mà thôi”.

Ở xã Diễn Thọ, có một chợ nông cụ lâu đời chuyên buôn bán trao đổi sản phẩm dành cho nông nghiệp. Từ lưỡi cày, cuốc, xẻng đến liềm, dao, búa được bày bán la liệt. Tương truyền, chợ nông cụ này cũng được hình thành từ thời tướng Cao Lỗ về truyền nghề rèn sắt cho dân làng.

Dòng sông sét đánh

Làng Nho Lâm có con sông Sắt nổi tiếng chảy qua, đây cũng là con sông hay bị sét đánh nhất vùng. Nhiều người cho rằng, vì dưới lòng sông chứa rất nhiều quặng sắt nên hút sét. Tuy nhiên, khi các nhà khoa học cho máy dò thì lại không phát hiện dấu hiệu mỏ quặng dưới đáy sông.

Tượng tướng quân Cao Lỗ tại Nho Lâm.

Theo nhà nghiên cứu Đặng Quang Liễn: “Sông Sắt có tên gốc là Thiết Cảng, là một trong “bát cảnh Đông Thành” nổi tiếng nhất Nghệ An”. Tuy nhiên, vì sét hay đánh xuống dòng sông nên người đời sau đổi là sông Sắt hoặc sông Sét”.

Ông Cao Văn Sơn, người làng Nho Lâm cho biết: “Gần như trận mưa nào có sấm sét thì dòng sông cũng bị sét đánh trúng. Thế nên từ xưa tới giờ dân làng đều không dám làm nhà cạnh dòng sông”.

Hiện nay, ở Nho Lâm, thỉnh thoảng người ta lại phát hiện ra một vài mỏ sắt nhưng số lượng không đáng kể. Muốn có khối lượng lớn sắt để rèn, người làng phải đi bộ gần 20 cây số lên động Ngút và đồng Hồi thuộc dãy Thiết Sơn để khai thác.

“Trong số các di chỉ khảo cổ học thuộc thời đại Đông Sơn, nổi tiếng hơn cả là di chỉ Đồng Mỏm ở làng Nho Lâm. Dấu vết của lò luyện sắt còn hiện rõ ở đây là những nền cát bị nung đỏ, hình tròn, đường kính chừng 30cm, chiều cao 20 – 25cm, tường lò được đắp bằng đất sét trộn với trấu hoặt bã thực vật băm, nghiền nhỏ, đáy lò được kê bằng những viên đá to. Lò có hai cửa, một cửa để đưa gió vào, cửa kia để thải xỉ. Xung quanh lò, phát hiện nhiều cục quặng hoặc giọt xỉ sắt, than. Trong diện tích không lớn, đã phát hiện dấu tích 6 lò luyện sắt”.

TS Lại Văn Tới (Trung tâm Nghiên cứu Kinh Thành)

Trần Hòa


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Tập đoàn Sharp Nhật Bản sẽ kiện Asanzo vì giả mạo bằng chứng

Sharp Việt Nam cho biết sẽ theo đuổi vụ kiện Asanzo trong vai trò bảo vệ thương hiệu Sharp toàn cầu.

Toà nhà văn phòng bỗng dưng "biến" thành trường quốc tế

UBND TP Đà Nẵng yêu cầu các sở ngành, địa phương làm việc với Trường St.Nicholas lên phương án dừng hoạt động giáo dục do xây trường sai mục đích.

Bộ Thông tin và Truyền thông có tân thứ trưởng

Ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch hội đồng thành viên Vietnam Post được Thủ tướng bổ nhiệm làm Thứ trưởng Thông tin và Truyền thông ngày 19/9.

Hà Nội vô địch V-League 2019

Hà Nội sớm đủ điểm vô địch khi đánh bại SLNA 1-0 ở vòng 24 trên sân Vinh, chiều 19/9.

Chế độ ăn chữa bệnh khó nói ở nam giới

(khoahocdoisong.vn) - Viêm mào tinh hoàn thường do viêm tiền liệt tuyến hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu gây ra. Viêm mào tinh hoàn cần được phát hiện và điều trị sớm, để lâu có thể gây biến chứng, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng sinh sản của nam giới.

Viêm phế quản do cúm

(khoahocdoisong.vn) - Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính niêm mạc đường thở từ thanh quản trở xuống tới nhu mô phổi. Căn nguyên gây viêm phế quản cấp thường là do virus, vi khuẩn. Đây là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp nhất trong cuộc sống, nhiều trường hợp viêm phế quản cấp tự khỏi, mà không cần điều trị.

Sau tiếng động lớn, máy bay Hàn Quốc hạ cánh khẩn nguy xuống Tân Sơn Nhất

Máy bay Boeing 737 thực hiện chuyến bay TW 123 của Hãng T’way từ Seoul (Hàn Quốc) đến TP.HCM thông báo máy bay bị trục trặc kỹ thuật và xin trợ giúp mặt đất lúc hạ cánh.

Mới nhất

Vụ 2 xe ‘chuyển phát nhanh thư báo’ chở hàng lậu: Quản lý thị trường nói gì?

Phản biện - Ngọc Văn - 21:18 19/09/2019
Sau khi Tiền Phong phản ánh vụ “Phát hiện cùng lúc 2 xe chuyển phát nhanh thư báo chở hàng lậu” căn cứ nguồn thông tin do Công an tỉnh TT-Huế cung cấp, đã có ý kiến xưng danh đại diện một doanh nghiệp phản hồi, với nội dung báo đưa tin thiếu chính xác, kèm theo yêu cầu gỡ bỏ thông tin đã đăng. Để rộng đường dư luận, chúng tôi tiếp tục thông tin thêm về vụ việc này căn cứ văn bản trả lời của Văn phòng UBND tỉnh và Cục Quản lý Thị trường TT-Huế.

Toà nhà văn phòng bỗng dưng "biến" thành trường quốc tế

Giáo dục - Hồ Giáp - 20:51 19/09/2019
UBND TP Đà Nẵng yêu cầu các sở ngành, địa phương làm việc với Trường St.Nicholas lên phương án dừng hoạt động giáo dục do xây trường sai mục đích.

Hà Nội vô địch V-League 2019

Thời sự - Lâm Thoả - 20:36 19/09/2019
Hà Nội sớm đủ điểm vô địch khi đánh bại SLNA 1-0 ở vòng 24 trên sân Vinh, chiều 19/9.

Sâu răng vì thích ăn đồ ngọt

Bác sĩ của bạn - Khánh Thủy - 20:30 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Đồ ngọt, đặc biệt là đường rất dễ gây sâu răng. Trong chế độ ăn chia làm hai loại đường là đường nội sinh (đường trong hoa quả, rau) và đường ngoại sinh (đường bổ sung, nước quả, sữa). Đường ngoại sinh có khả năng gây sâu răng cao hơn vì vậy nên giảm đường ngoại sinh trong chế độ ăn.

Ăn đồ nguội hay đau bụng

Bác sĩ của bạn - Khánh Thủy - 20:29 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Những người bụng yếu, hay đau bụng thường do dương khí hư, để chữa trị cần ôn bổ tỳ vị, cầm tả. Người bệnh nên uống trà gừng, ăn búp ổi khi bị đi ngoài.

Chế độ ăn chữa bệnh khó nói ở nam giới

Khỏe - LY Phan Thị Thạnh - 20:27 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Viêm mào tinh hoàn thường do viêm tiền liệt tuyến hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu gây ra. Viêm mào tinh hoàn cần được phát hiện và điều trị sớm, để lâu có thể gây biến chứng, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng sinh sản của nam giới.

Can thiệp động mạch vành

Bác sĩ của bạn - Thúy Nga - 20:24 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Tùy trạng thái của bệnh, bác sĩ sẽ quyết định điều trị can thiệp cấp cứu (trong trường hợp cơn đau thắt ngực không ổn định hoặc nhồi máu cơ tim), hoặc điều trị có kế hoạch, với mục tiêu quan trọng là tái lưu thông động mạch vành.

Chỉ định thay khớp vai khi đau

Bác sĩ của bạn - Thúy Nga - 20:24 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Giống như chỉ định chung của các phẫu thuật thay khớp, phẫu thuật thay khớp vai được cân nhắc tiến hành khi khớp bị hư hỏng nặng, ảnh hưởng đến khả năng vận động thực hiện động tác và gây phiền toái cho bệnh nhân trong cuộc sống.

Điều trị nội tiết ung thư vú

Bác sĩ của bạn - Kiều Anh - 20:23 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Điều trị nội tiết trong ung thư thường được xem là phương pháp kìm tế bào. Cơ chế đáp ứng với điều trị nội tiết của các ung thư vẫn chưa được giải thích đầy đủ.

Đông y điều trị chứng cảm mạo

Khỏe - TTND.BS cao cấp Nguyễn Xuân Hướng - 20:22 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Đông y cho rằng, cảm mạo là do thời tiết chuyển động trái mùa như: Mùa xuân ấm lại rét, mùa hạ đáng lẽ nóng mà lại lạnh, mùa thu đáng lẽ mát mà lại nóng, mùa đông đáng lẽ lạnh lại ấm. Vì vậy trong một năm thời tiết bất thường như vậy, trẻ em, người lớn nếu sức khỏe kém đều mắc chứng cảm cúm.

Cá chạch sấy trị viêm gan truyền nhiễm

Chữa bệnh không dùng thuốc - Thúy Nga - 20:20 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Cá chạch sấy, tán thành bột mịn để uống có tác dụng chữa viêm gan truyền nhiễm. Phương thuốc này đã được các nhà y học Trung Quốc khảo sát và đánh giá tác dụng trên lâm sàng.

Trồng dó bầu lấy trầm hương

Tư vấn - Hà Bình - 20:18 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Làm trầm hương nhân tạo được thực hiện bằng cách làm cho cây dó bầu bị thương như khoan sâu vào thân cây, lấy mảnh thép găm sâu vào thân cây và tiêm vào đó một hỗn hợp hóa học kích thích tạo trầm.

Viêm phế quản do cúm

Bác sĩ của bạn - Khánh Thủy - 20:17 19/09/2019
(khoahocdoisong.vn) - Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính niêm mạc đường thở từ thanh quản trở xuống tới nhu mô phổi. Căn nguyên gây viêm phế quản cấp thường là do virus, vi khuẩn. Đây là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp nhất trong cuộc sống, nhiều trường hợp viêm phế quản cấp tự khỏi, mà không cần điều trị.

Cận cảnh hoang tàn ở các văn phòng, "dự án" khi "ông chủ" Alibaba xộ khám

Doanh nghiệp - Xuân Hoàng - 20:14 19/09/2019
Sau khi những người đứng đầu bị Bộ Công an bắt, các văn phòng của Công ty Alibaba vắng lặng, những chi nhánh trái phép buộc tháo dỡ hoang tàn đang được dọn dẹp.

Sau tiếng động lớn, máy bay Hàn Quốc hạ cánh khẩn nguy xuống Tân Sơn Nhất

Thời sự - Tuấn Phùng - 20:01 19/09/2019
Máy bay Boeing 737 thực hiện chuyến bay TW 123 của Hãng T’way từ Seoul (Hàn Quốc) đến TP.HCM thông báo máy bay bị trục trặc kỹ thuật và xin trợ giúp mặt đất lúc hạ cánh.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO