Số 17 (4383) Thứ Năm (24/4/2025) 15 Phát hiện địa chất mới ở Iceland cho thấy một sự kiện làm mát mạnh mẽ được gọi là Kỷ băng hà nhỏ thời kỳ cổ đại (LALIA) có khả năng đóng vai trò lớn trong sự sụp đổ của đế chế La Mã. Trong suốt nhiều năm, các nhà khoa học suy đoán sự thay đổi khí hậu của Trái đất có thể đã làm suy yếu đế chế La Mã hùng mạnh một thời. Từ đó, đế chế La Mã dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa bên ngoài, khó khăn kinh tế và xung đột nội bộ. Những điều này được cho có thể là nguyên nhân khiến đế chế này sụp đổ. Trong nghiên cứu mới đây, các nhà khoa học xác định được một yếu tố quan trọng có thể đẩy đế chế La Mã đến bờ vực diệt vong. Cụ thể, phát hiện chất mới ở Iceland cho thấy một sự kiện làm mát mạnh mẽ được gọi là Kỷ băng hà nhỏ thời kỳ cổ đại (LALIA), gắn liền với sự sụt giảm đáng kể nhiệt độ toàn cầu, có khả năng đóng vai trò lớn trong sự sụp đổ của đế chế La Mã. Theo các nhà nghiên cứu, bằng chứng được phát hiện tại một vùng bờ biển xa xôi của Iceland cho thấy LALIA, một giai đoạn lạnh giá dữ dội do các vụ phun trào núi lửa gây ra, “nghiêm trọng hơn so với suy nghĩ trước đây”. Tiến sĩ Thomas Gernon, Giáo sư khoa học Trái đất tại Đại học Southampton và là đồng tác giả của nghiên cứu, cho biết đợt lạnh giá này gây hậu quả trên diện rộng. Sự thay đổi khí hậu này có thể là giọt nước tràn ly dẫn tới sự sụp đổ của đế chế La Mã. Nhóm nghiên cứu lý giải thời kỳ Băng hà Nhỏ, bắt đầu vào khoảng năm 540 sau Công nguyên và kéo dài từ 2 - 3 thế kỷ. Sự thay đổi khí hậu trong giai đoạn này có thể là do một loạt vụ phun trào núi lửa lớn. Những thảm họa thiên nhiên đã giải phóng một lượng tro bụi khổng lồ vào khí quyển, tạo thành một lớp màn sương mù chặn ánh sáng mặt trời và làm giảm nhiệt độ trên khắp Trái đất. Các nhà khoa học cho hay, sự sụt giảm nhiệt độ đủ sức gây ra tình trạng mất mùa trên diện rộng, gia súc chết nhiều hơn, giá lương thực tăng mạnh và tiếp theo là bệnh tật và nạn đói lan rộng khắp đế chế La Mã. Giai đoạn lịch sử này cũng trùng với thời điểm bùng phát đại dịch Justinian xảy ra vào năm 541. Đại dịch này đã khiến đế chế La Mã chịu ảnh hưởng lớn với khoảng 30 - 50 triệu người tử vong. Đồng thời, nhiều cuộc chiến tranh liên miên nhằm mở rộng lãnh thổ dưới thời hoàng đế Justinian cũng góp phần làm suy yếu đế chế La Mã. Từ đây, các nhà nghiên cứu nhận định những sự kiện xảy ra trong Kỷ băng hà nhỏ thời kỳ cổ đại (LALIA) đã đẩy đế chế La Mã đến bờ vực diệt vong. TÂM ANH (theo Ancient origins) TRI THỨC NHÂN LOẠI GIẢI MÃ KHOA HỌC Phát hiện mới nguyên nhân đế chế La Mã sụp đổ THANH BÌNH T huộc địa bàn thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương, khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc là một di tích quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam. Trong năm 2025, dự án “Bảo tồn khu di tích lịch sử - văn hóa Côn Sơn - Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch” với kinh phí 100 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương giai đoạn 2021-2025 sẽ được thực hiện. Âm vang lịch sử Vào thời Trần, khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc thuộc huyện Phượng Sơn, lộ Lạng Giang, thời Lê đổi thành huyện Phượng Nhỡn, thuộc thừa tuyên Bắc Giang, sau là trấn Kinh Bắc. Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc nay thuộc huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương cách Hà Nội khoảng 70 km. Khu di tích này được chia thành hai phần là Côn Sơn và Kiếp Bạc. Trong đó, di tích danh thắng Côn Sơn bao gồm núi Kỳ Lân và núi Ngũ Nhạc liền kề, là một trong ba trung tâm của thiền phái Trúc Lâm vào thời Trần (Côn Sơn - Yên Tử - Quỳnh Lâm). Đền Kiếp Bạc tựa lưng vào núi Trán Rồng, trước mặt là sông Lục Đầu. Quần thể Côn Sơn - Kiếp Bạc lại tiếp giáp với dãy núi Phượng Hoàng (địa phận 2 xã Cộng Hòa và Văn An) và núi Rùa (phía Tây Bắc), tạo thành một vùng đất quần tụ đủ tứ linh, ngũ nhạc, Lục Đầu giang. Đó là sự sắp đặt kỳ diệu của tạo hóa đối với khu vực di tích danh thắng Côn Sơn - Kiếp Bạc - Phượng Hoàng với sông núi huyện Chí Linh. Đây là vùng đất lịch sử mãi còn âm vang những chiến công lẫy lừng qua nhiều thời đại, đặc biệt là trong ba lần quân dân thời Trần đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ 13 và trong cuộc kháng chiến 10 năm của nghĩa quân Lam Sơn chống quân Minh ở thế kỷ 15. Đây cũng là vùng danh sơn huyền thoại, với những thắng cảnh tuyệt vời, những di tích cổ kính, gắn liền với thân thế, sự nghiệp của Trần Hưng Đạo và Nguyễn Trãi, hai vị anh hùng dân tộc kiệt xuất đã làm rạng rỡ non sông đất nước, cùng với nhiều danh nhân văn hóa của dân tộc như Trần Nguyên Đán, Pháp Loa, Huyền Quang. Côn Sơn – cái nôi văn hóa Việt Khu di tích danh thắng Côn Sơn có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt đối với lịch sử văn hóa Việt Nam. Ở đây, văn hóa Phật giáo, Nho giáo và Lão giáo cùng tồn tại và phát triển qua nhiều thế kỷ, nhưng tất cả đều thấm đẫm bản sắc văn hóa Việt. Bản sắc này để lại dấu ấn qua mỗi công trình xây dựng hiện tồn, ở các tầng văn hóa dưới lòng đất khi khai quật khảo cổ học, cũng như chứa đựng trong sách vở, trong các truyền thuyết còn lưu, trong các nghi thức cúng tế, trong các hoạt động lễ hội vô cùng phong phú. Trong quá khứ, Côn Sơn từng là nơi vân du, ẩn dật và tu tâm dưỡng tính của các bậc danh nhân, tiêu biểu cho tâm hồn, khí phách, tinh hoa văn hóa Việt Nam ở nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau. Trần Nguyên Đán - quan Đại tư đồ phụ chính, nhà thơ, nhà lịch pháp lớn thời Hậu Trần đã về Côn Sơn dựng Thanh Hư Động để lui nghỉ những năm tháng cuối đời. Thời Lê sơ, Anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi đã nhiều lần, nhiều năm sống, gắn bó chan hòa cùng thiên nhiên, tạo vật ở Côn Sơn - “núi nhà,” tìm thấy nơi đây bạn tri âm tri kỷ và nguồn thi hứng dạt dào. Lê Thánh Tông, vị minh quân và là Tao Đàn nguyên súy (thời Lê sơ), Thánh thơ Cao Bá Quát (thời Nguyễn)... đều đã đến đây tìm lại dấu vết Ức Trai, vãng cảnh, làm thơ, để lại những thi phẩm giá trị. Tháng 2/1965, Hồ Chủ tịch về thăm Côn Sơn. Người đã lên thăm Thạch Bàn, Thanh Hư động và đọc văn bia trước cửa chùa Hun, bằng sự trân trọng thiêng liêng và niềm giao cảm đặc biệt đối với cổ nhân. Ngày nay, khu di tích Côn Sơn còn lưu giữ được những dấu tích văn hóa thời Trần và các giai đoạn lịch sử kế tiếp như chùa Côn Sơn, Giếng Ngọc, Bàn cờ Tiên, thạch bàn... Kiếp Bạc - nơi “rồng vươn, hổ phục” Cách Côn Sơn chừng 5 km, Kiếp Bạc là một địa danh lừng lẫy bên Lục Đầu Giang. Nơi đây có thế “rồng vươn, hổ phục”, có “tứ đức, tứ linh”, thế sông núi hiểm mà hài hòa, hùng vĩ khoáng đạt mà trang nhã. Tại Kiếp Bạc, nước của bốn dòng sông từ thượng nguồn dồn về, chảy vào sông Thái Bình và sông Kinh Thầy, mang phù sa màu mỡ tốt tươi về xuôi bồi đắp. Bốn dòng sông ấy, ngoài các tên quen thuộc, đều có thêm một tên Hán tự có chữ “đức” đứng sau như sông Đuống (Thiên Đức), sông Cầu tức sông Như Nguyệt (Nguyệt Đức), sông Thương (Minh Đức), Sông Lục Nam (Nhật Đức), dòng chính về xuôi thì có tên là sông Thái Bình. Người xưa coi Lục Đầu Giang là nơi hợp lưu của 4 dòng đức lớn trong vũ trụ mang thái bình tức là mang yên ổn thịnh vượng về cho trăm họ, muôn dân. Kiếp Bạc có đường thủy, đường bộ rất thuận tiện. Từ Kiếp Bạc có thể thuận tới Thăng Long, lên ngược, về xuôi, ra biển đều dễ dàng, nên đây là vị trí chiến lược, “quyết chiến điểm” mà cả quân dân Đại Việt cũng như quân xâm lược phương Bắc đều cần chiếm giữ trong các cuộc chiến tranh. Trung tâm của khu di tích lịch sử Kiếp Bạc là đền Kiếp Bạc, ngôi đền cổ thờ Đức Thánh Trần - Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn - vị anh hùng dân tộc, nhà quân sự kiệt xuất, vị tổng chỉ huy quân dân Đại Việt trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông. Di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc được đầu tư 100 tỷ tu bổ Diện tích TP HCM hiện tại là bao nhiêu km2? A: 2.095 km2 B: 3.095 km2 C: 3.395 km2 Đáp án đúng Quizz test số trước: B: Số hiệu 390 Trưa ngày 30/4/1975, chiếc xe tăng Type 59 mang số hiệu 390 thuộc Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn xe tăng 203, Quân đoàn 2 đã trở thành biểu tượng bất tử khi húc tung cánh cổng chính của Dinh Độc Lập, mở đường cho đại quân tiến vào sào huyệt cuối cùng của chính quyền Sài Gòn. Người chỉ huy kíp xe tăng huyền thoại ấy, là Trung úy (nay là Đại úy) Vũ Đăng Toàn. Theo đó, khi đội hình xe tăng của Lữ đoàn 203 tiếp cận Dinh Độc Lập, không khí trở nên cực kỳ khẩn trương. Chiếc xe tăng 843 do Trung úy (nay là Đại tá) Bùi Quang Thận chỉ huy thuộc Đại đội 4 đã tiếp cận cổng phụ bên trái của Dinh trước. Tuy nhiên, do cổng phụ bị kẹt và địa hình phức tạp, chiếc xe tăng này không thể tiến vào ngay lập tức. Chứng kiến tình hình đó và nhận thấy cổng chính vẫn đóng chặt, Đại úy Vũ Đăng Toàn trên chiếc xe tăng 390 đang tiến đến gần đã đưa ra một quyết định táo bạo, húc thẳng đổ cổng chính. Khoảnh khắc chiếc xe tăng 390 húc tung cánh cổng chính Dinh Độc Lập vào trưa 30/4/1975 đã được nữ nhà báo Francoise Demulder (Pháp) ghi lại (công bố vào năm 1995) đã trở thành một trong những hình ảnh biểu tượng nhất của ngày Chiến thắng, của sự sụp đổ hoàn toàn của chính quyền ngụy Sài Gòn. Sự kiện xảy ra trong Kỷ băng hà nhỏ đã khiến đế chế La Mã sụp đổ. ẢNH: ROMECABS Theo Dự án “Bảo tồn khu di tích lịch sử - văn hóa Côn Sơn - Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch” mà UBND tỉnh Hải Dương đã phê duyệt, sẽ cải tạo khu vực đền Kiếp Bạc gồm: tu bổ Viên Lăng, hồ Viên Lăng (hồ Ngọc) với các hạng mục cầu vào Viên Lăng, nghi môn, chiếu rồng, bình phong, cột cờ, nhà bia, lư hương...; nạo vét lòng hồ Ngọc, kè hồ, kè Viên Lăng, trồng cây... Đối với khu vực chùa Côn Sơn sẽ bơm nước, nạo vét bùn, rác lòng hồ Bán Nguyệt, trồng cây, làm đường dạo xung quanh hồ; làm bãi xe phía Tây Nam hồ Bán Nguyệt… Toàn cảnh khu di tích danh thắng Côn Sơn ẢNH: BÁO HẢI DƯƠNG Đền Kiếp Bạc. ẢNH: BÁO BẮC GIANG
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==