Số 8 (4374) Thứ Năm (20/2/2025) 15 TRI THỨC NHÂN LOẠI GIẢI MÃ KHOA HỌC Tiết lộ tiểu hành tinh nguy cơ va chạm Trái Đất Ngôi chùa cổ nhất Việt Nam nằm ở tỉnh/ thành nào? A: Bắc Ninh B: Hà Nội C: Ninh Bình Đáp án đúng Quizz test số trước: C: 36 Theo Cục Di sản Văn hóa – Bộ VH,TT&DL, nghi lễ Chầu văn – hầu đồng có tất cả 36 giá đồng, mỗi giá thờ một vị Thánh, nhưng môt buôi hâu không phải bao giờ cũng hâu đủ 36 giá, mà thường là từ 8 đên 15 giá, tùy thuôc vào tâm nguyên của ông/bà đông. Cung văn phục vụ trong mỗi cuộc hầu đồng thường gồm từ 03 đến 05 nhạc công, sử dụng đàn nguyệt, trống ban (trống con), phách, cảnh, thanh la, đồng thời là những người biết hát văn. Cung văn phải luôn nhạy bén, ứng tác kịp thời và phù hợp với các hành đông của ông/bà đông, góp phân tạo điêu kiên cho sự thăng hoa của người hâu đông. Hiện nay còn có nhiều nhạc cụ mới (nhị, kèn, sáo, đàn thập lục, trống cơm…) tham gia cung văn. Nghi lễ Chầu văn của người Việt là di sản văn hóa phi vật thể thuộc lĩnh vực Tập quán xã hội và tín ngưỡng, ra đời và phát triển trước hết gắn với tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Tứ phủ, được thực hành ở nhiều vùng, miền của đất nước, nhưng tập trung nhiều nhất ở các tỉnh miền Bắc và Bắc Trung bộ. THANH BÌNH Với giá trị văn hóa lịch sử lớn lao, Từ Lương Xâm không chỉ là nơi tưởng nhớ công ơn của Đức Vương Ngô Quyền, mà còn là niềm tự hào của người dân Hải Phòng nói riêng và cả nước nói chung. Phó thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long vừa ký Quyết định số 152/QĐ-TTg về việc xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (đợt 17, năm 2025) đối với 5 di tích, trong đó có Cụm di tích Từ Lương Xâm - Căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938 (phường Nam Hải, quận Hải An, thành phố Hải Phòng). Nơi ghi dấu chiến công oanh liệt Theo Thành đoàn Hải Phòng, Từ Lương Xâm là di tích lịch sử văn hoá lớn gắn với một sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc: Chiến thắng Bạch Đằng lần thứ nhất năm 938 của quân và dân ta dưới sự lãnh đạo mưu trí, sáng suốt của Ngô Quyền, đập tan quân xâm lược Nam Hán, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự chủ cho dân tộc. Nội dung bản “Tiền Ngô Vương thiên tử ngọc phả lục” hiện lưu tại Từ Lương Xâm cho biết: Khi kéo quân về cửa biển Bạch Đằng bố trí thế trận, Ngô Quyền sớm nhận ra vị trí chiến lược quan trọng của làng Dầm - tức làng Lương Xâm (tên cũ là Lãng Thâm) bây giờ. Tại đây, ông đặt một đồn quân lớn là đại bản doanh chỉ huy tiền phương (còn đồn chỉ huy sở được đặt tại làng Cấm (tên chữ là Gia Viên) - khu vực trụ sở UBND TP hiện nay), huy động nhân dân đắp thành vành kiệu, dấu vết nay vẫn còn. Trong bản lược kê lý lịch di tích lịch sử Từ Lương Xâm ở Bảo tàng Hải Phòng có đoạn ghi: “Từ Lương Xâm là nơi chứa lương thảo, nơi đóng quân đại bản doanh chuẩn bị cho chiến dịch Bạch Đằng năm 938”. Do đóng quân tại khu vực Lương Xâm mà Ngô Quyền nhiều lần về đây chỉ huy tác chiến được thần phả của các đình, đền thờ ông ở vùng Đông Bắc này đề cập đến. Sau khi Ngô Quyền qua đời, Từ Lương Xâm trở thành nơi thờ tự ông. Hoạt động thờ tự tại ngôi từ này gắn với lễ hội mang đậm màu sắc văn hóa dân gian, được duy trì qua suốt nhiều thế kỷ. Lễ hội đặc sắc của Từ Lương Xâm Theo Cổng thông tin Đối ngoại đa ngôn ngữ Thành phố Hải Phòng, Từ Lương Xâm được xây dựng nguy nga từ thời Hậu Lê và trùng tu lại vào thời Nguyễn. Vì vậy, toàn bộ kiến trúc từ hiện nay mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn, chỉ có một số kiến trúc là mang phong cách nghệ thuật thời Lê. Di tích tọa lạc trên khu đất rộng, cao ráo, có nhiều cây cổ thụ, trên nền bản doanh và kho lương của Ngô Quyền chống giặc Nam Hán năm xưa. Nhìn toàn cảnh, ngôi từ có bố cục kiểu “nội công, ngoại quốc” liên hoàn khép kín. Tức là vào cửa chính, ra cửa chính. Trong từ hiện còn lưu giữ 3 chiếc cọc Bạch Đằng, là chứng tích của trận Bạch Đằng năm 938. Ngoài ra nơi đây còn lưu giữ được 25 đạo sắc chính và hơn 20 sắc phong được sao lại có niên đại năm 1522 đến năm 1924. Trong các sắc phong đó, nhiều triều đại suy tôn Đức Vương Ngô Quyền là “Thượng đẳng tối linh đại vương”, là “Ngô Vương Thiên tử” và nhiều mỹ tự. Lễ hội Từ Lương Xâm được tổ chức từ ngày 16 đến 18 tháng Giêng hàng năm kỷ niệm chiến thắng Bạch Đằng và ngày mất của Đức Vương Ngô Quyền là tập hợp các tập quán xã hội và tín ngưỡng, các tri thức dân gian. Điều này được thực hiện từ xưa kia, sau khi đã tiến hành nghi thức quốc lễ tại Từ Lương Xâm thì đến lượt các tổng, các làng xã xung quanh tổ chức tế lễ Ngô Vương; về cấp độ, việc tế lễ Ngô Quyền do 3 cấp tiến hành: Của nhà nước (thời Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần) sau này do hàng huyện đảm nhiệm, của hàng tổng và của dân làng sở tại. Trong lễ hội Từ Lương Xâm, cuộc hành lễ của hàng chục làng xã rước kiệu từ đình làng mình tới chầu đã tạo nên sự xúc động tâm linh hướng về cội nguồn mạnh mẽ. Tất cả các kiệu đều đặt ở khu đất rộng trước cửa Linh Từ Lương Xâm để chấm giải. Kiệu nào nhất thì lần sau được vinh dự thay mặt cả đoàn kiệu đứng dâng lễ Thánh Vương trước long sàng. Nghi thức tế đám Ngô Vương ở Từ Lương Xâm khá đặc biệt, lễ phẩm phải có một bò, một lợn, một dê mổ tế sống (cỗ thái lao), tế xong đem số thịt đó làm cỗ ăn tại đền và chia cho dân đinh. Vào những năm “phong đăng hòa cốc” ở Từ Lương Xâm còn có lệ hợp tế hàng huyện, hợp tế hàng tổng. Trong lễ hội có nhiều tiết mục văn nghệ, biểu diễn ca múa nhạc dân tộc tái hiện lại chiến thắng Bạch Đằng, các trò chơi dân gian: bịt mắt đập niêu, bịt mắt bắt dê, đu xuân, cờ tướng, cờ người, tổ chức giải bóng đá, bóng chuyền… Với giá trị văn hóa lịch sử lớn lao để lại cho hậu thế, Từ Lương Xâm không chỉ là nơi tưởng nhớ công ơn của Đức Vương Ngô Quyền, mà còn là niềm tự hào của người dân Hải Phòng nói riêng và cả nước nói chung. Khám phá căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938 Theo ESA và NASA, tiểu hành tinh 2024 YR4 có xác suất 2,2% va chạm với Trái Đất vào ngày 22/12/2032. Tiểu hành tinh 2024 YR4 được phát hiện vào ngày 27/12/2024 bởi các nhà thiên văn học sử dụng kính viễn vọng hiện đại. Theo ESA và NASA, tiểu hành tinh này có xác suất 2,2% va chạm với Trái Đất vào ngày 22/12/2032. Mặc dù xác suất va chạm đã tăng, nhưng trong nhiều trường hợp, khi thu thập thêm dữ liệu, xác suất này có thể giảm xuống. Đường kính của 2024 YR4 ước tính từ 40 đến 90 mét, đủ lớn để gây thiệt hại nghiêm trọng nếu rơi xuống một khu vực đông dân cư. Nếu va chạm, nó có thể giải phóng năng lượng từ 5 đến 50 megaton, tương đương hàng chục đến hàng trăm quả bom nguyên tử Hiroshima. Tiểu hành tinh này di chuyển với vận tốc khoảng 20 km/s, tương đương gần 72.000 km/h. Các nhà khoa học vẫn đang theo dõi quỹ đạo của 2024 YR4 vì các yếu tố như lực hấp dẫn của các hành tinh và hiệu ứng Yarkovsky có thể làm thay đổi đường đi của nó. Hiện tại, 2024 YR4 được xếp vào danh sách tiểu hành tinh có nguy cơ va chạm cao nhất đang được theo dõi bởi ESA và NASA. Các cơ quan vũ trụ đang nghiên cứu các phương án đẩy lệch quỹ đạo của 2024 YR4, như sứ mệnh DART đã thử nghiệm thành công với tiểu hành tinh Dimorphos vào năm 2022. Tiểu hành tinh 2024 YR4 là một ví dụ điển hình về mối đe dọa từ không gian, thúc đẩy nhân loại đầu tư vào các công nghệ phòng vệ hành tinh. T.B (tổng hợp) Ảnh: Pinterest. Cổng vào Từ Lương Xâm. ẢNH: HAIPHONGNEWS.GOV.VN. Ngày 12/2/2025, quận Hải An (Hải Phòng) tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt cho khu vực Từ Lương Xâm - căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938. Đồng thời chính thức khai mạc lễ hội truyền thống Từ Lương Xâm năm 2025, kỷ niệm 1.087 năm chiến thắng Bạch Đằng, 1.081 năm ngày mất của Đức Vương Ngô Quyền. Năm 1986, nơi đây được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia với tên gọi: Di tích lịch sử khu vực Từ Lương Xâm - căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938, xã Nam Hải, huyện An Hải. Cụm di tích trên là một trong "Tứ linh từ" của huyện cổ An Dương, nay là một trong 3 "linh từ" của quận Hải An (gồm Di tích lịch sử khu vực Từ Lương Xâm, Phủ Thượng Đoạn và Đền Phú Xá). Trong số các di tích thờ Ngô Quyền trên địa bàn quận Hải An, Từ Lương Xâm được suy tôn là "Từ Cả" - là nơi đứng đầu về thờ Ngô Quyền.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTYzNTY5OA==