Chủ nhật, 17/02/2019
Đường dây nóng: 0327 216 216

Bán hạ - Vị thuốc trị ho

​BS.CKII. Huỳnh Tấn Vũ - Gia truyền trị bệnh - 20/10/2018 15:29
Bán hạ - Vị thuốc trị ho
Theo nghiên cứu, bán hạ có tác dụng chữa ho và chống nôn; Được dùng theo kinh nghiệm dân gian chữa phụ nữ có thai bị nôn mửa hoặc chữa nôn trong trường hợp viêm dạ dày mãn tính.

Sách Lễ ký nói: vị thuốc này sinh vào giữa mùa hạ nên gọi là bán hạ. Bán hạ là thân rễ phơi hay sấy khô và chế biến của nhiều cây khác nhau, đều thuộc họ ráy Araceae.

Mô tả cây

Cây bán hạ Việt Nam (Typhonium trilobatum Schott) còn gọi là củ chóc, lá ba chìa, cây chóc chuột, là một loại cỏ không có thân, có củ hình cầu đường kính tới 2cm. Lá hình tim, hay hình mác, hoặc chia 3 thùy dài 4 - 15cm, rộng 3,5 - 9cm. Bông mo với phần hoa đực dài 5 - 9mm. Bông mo với phần hoa đực dài 5 - 9mm, phần tràng dài 17 - 27mm. Quả mọng, hình trứng dài 6mm.

Cây bán hạ Trung Quốc (Pinellia ternata Thunb). Breiter khác cây bán hạ Việt Nam ở chỗ thùy xẻ sâu rõ rệt hơn. Mặc dầu gọi là bán hạ Trung Quốc để phân biệt với bán hạ Việt Nam, nhưng có người nói đã thấy cây này mọc ở Lào Cai nhưng chưa được khai thác.

Cây chưởng diệp bán hạ (Pinellia pedatisecta Schott) khác những cây trên ở lá chia thành chín thùy khía sâu.

Cây bán hạ ở Việt Nam mọc hoang ở khắp những nơi đất ẩm ở nước ta từ Nam chí Bắc. Còn mọc ở Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản.

Người ta đào rễ (củ), rửa sạch đất cát, lựa củ to (gọi là nam tinh), củ nhỏ (gọi là bán hạ). Có thể dùng tươi (thường chỉ dùng giã đắp lên nơi rắn độc cắn), thường dùng khô có chế biến.

Cách bào chế

Có nhiều cách chế biến mục đích theo quan niệm Đông y để giảm bớt độ độc (tẩm cam thảo) hay tăng tác dụng chữa ho (tẩm gừng hay bồ kết). Sau đây là một số cách chế biến thường thấy:

Tẩm cam thảo và bồ kết: củ chóc (bán hạ Việt Nam) rửa sạch ngâm nước trong 2 - 3 ngày, mỗi ngày thay nước một lần cho đến khi nước trong hẳn. cứ 1kg bán hạ thêm 0,100kg cam thảo, 0,1000kg bồ kết và nước cho đủ ngập rồi đun cho đến khi cạn nước, vớt ra phơi hay sấy khô. Nguyên nhân chưa rõ, nhưng ta biết cam thảo có tác dụng giảm độc, trừ ho, bồ kết cũng có tác dụng chữa ho.

Tẩm gừng và phèn chua: củ bán hạ cũng rửa sạch và ngâm nước như trên cho tới khi nước trong. Cứ 1kg bán hạ thì thêm 50g phèn chua 300g gừng tươi giã nhỏ thêm nước vào cho ngập. Ngâm trong 24 giờ, lẩy ra rửa sạch. Đồ chín, thái mỏng, lại tẩm nước gừng: cứ 1kg bán hạ thêm 150g gừng tươi giã nát, thêm ít nước vắt lấy nước và cho bán hạ vào ngâm một đêm. Lấy ra sao vàng là dùng được. Phèn chua có tác dụng làm cho hết nhớt.

Trong Bản thảo cương mục của Lý Thời Trân có ghi về chế biến bán hạ như sau: phàm dùng bán hạ, phải đem ngâm nước nóng chừng nửa ngày cho hết nhớt, nếu không thời có độc, uống vào ngứa cổ không chịu được. Trong các bài thuốc, người ta dùng bán hạ kèm theo cả sinh khương (gừng tươi) là vì sinh khương chế được chất độc của bán hạ.

Theo tài liệu cổ, người ta chế bán hạ như sau: bán hạ 120g, bạch giới tử 80g, dấm chua 200g; cho bạch giới tử giã nhỏ vào dấm quấy đều, thêm bán hạ vào ngâm một đêm. Lấy ra rửa sạch nhớt mà dùng.

Một phương pháp khác: rửa sạch bán hạ, dùng nước nóng ngâm, thay nước luôn cho hết nhớt, thái mỏng, tẩm nước gừng, sấy thật khô mà dùng. Có thể phải tán nhỏ thành bột trộn với nước ép gừng, phơi khô dùng.

Bán hạ thu hoạch từ mùa hạ đến thu đông.

Đào củ về, rửa sạch đất cát, đãi sạch vỏ mỏng ngoài, ngâm nước phèn cho sạch nhớt, phơi khô là được. Chỉ khi nào bào chế để dùng mới theo phương pháp nói trên.

Những công dụng

Theo nghiên cứu, bán hạ có tác dụng chữa ho và chống nôn. Được dùng theo kinh nghiệm dân gian chữa phụ nữ có thai bị nôn mửa hoặc chữa nôn trong trường hợp viêm dạ dày mãn tính. Nó còn là vị thuốc chữa ho (làm cho long đờm), chữa nhức đầu, đau dạ dày mãn tính. Ngày dùng 1,5 - 4g; có thể dùng tới liều từ 4 - 12g bán hạ đã chế biến hoặc hơn nữa. Dùng ngoài, tùy theo liều lượng và dùng tươi, giã nát đắp lên nơi đâu.

Trong sách cổ ghi về tính chất và tác dụng của vị bán hạ như sau: vị cay, ôn, có độc; có tác dụng táo thấp (làm khô ẩm thấp), hóa đờm, giáng nghịch (làm hạ hơi đưa lên) hết nôn. Dùng trong những trường hợp nôn mửa, đờm thấp, hen suyễn, đầu nhức, đầu váng, không ngủ; dùng ngoài có tác dụng tiêu thũng. Phụ nữ có thai dùng phải cẩn thận, vị bán hạ phản với ô đầu, thảo ô.

Đơn thuốc có vị bán hạ ghi trong dược điển Trung Quốc 1953: bột bán hạ 80g, bột gừng sống 50g, nước 3.000ml đun sôi và sắc cho đến khi cạn còn 1.000ml; lọc qua bông và dùng nước cất pha thêm cho dủ 1.000ml. Theo dược điển Trung Quốc, mỗi lần dùng 100 - 300ml, trung bình mỗi ngày dùng 200 - 600ml tương ứng với 8 - 24g hoặc 16 - 18g bán hạ. Chữa ho và nôn mửa khi có thai.

Tiểu bán hạ gia phục linh thang (đơn thuốc của Trương Trọng Cảnh): bán hạ 8g, phục linh 6g, sinh khương 3g, nước 300ml, sắc còn 100ml. Uống dần trong ngày, chữa phụ nữ có thai nôn mửa.

Dùng chữa hen suyễn, nặng mặt, nằm không được, muốn nôn ọe, bụng dưới nôn nao, cũng dùng chữa nôn: bán hạ chế 40g, sinh khương 20g, nước 600ml, sắc còn 200ml, chia nhiều lần uống trong ngày. Liều dùng bán hạ ở đây so với đơn tiểu bán hạ có cao hơn, nên uống từ từ, thấy chịu thì uống nữa.

 
 

Theo suckhoedoisong.vn


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Những chế độ ăn tưởng giảm mà gây tăng cân bất ngờ

(khoahocdoisong.vn) - Bạn áp dụng chế độ ăn giảm cân, nhưng thất bại. Nguyên nhân thật bất ngờ, lại đến từ chính chế độ ăn giảm cân của bạn.

Ngừa rụng tóc bằng thực phẩm

(khoahocdoisong.vn) - Do tiện lợi nên những năm gần đây, nam giới cũng như nữ giới thường sử dụng dầu gội đầu, hóa chất ép, uốn, nhuộm tóc và tình trạng rụng tóc thường diễn ra.

Cẩn trọng tận dụng quả sau Tết

(khoahocdoisong.vn) - Việc tận dụng các loại quả này đồng nghĩa với việc ăn luôn cả những thuốc trừ sâu độc hại đó.

Người bị bệnh gan hạn chế uống trà xanh

(khoahocdoisong.vn) - Chất Polyphenol trong trà xanh ở liều lượng lớn có thể gây hại và tổn thương cho gan. Nên người bị bệnh gan cần hạn chế uống trà xanh, chỉ từ 2 - 3 ly/ngày.

Bác sĩ mách cách giảm cân an toàn, không béo trở lại

(khoahocdoisong.vn) - Ăn canh bí đao kết hợp với luyện tập thể dục, bạn sẽ giảm cân an toàn và không béo trở lại. Bài thuốc bác sĩ đã "mách" cho nhiều người sử dụng hiệu quả.

Vì sao thai ngoài tử cung vỡ lại gây nguy hiểm?

(khoahocdoisong.vn) - Khi thai ngoài tử cung vỡ, các mạch máu tại nơi làm tổ sẽ vỡ theo, gây chảy máu ồ ạt tràn vào ổ bụng. Nếu không được cấp cứu kịp thời, mẹ có thể bị tử vong.

Phú Thị - Địa linh nhân kiệt

(khoahocdoisong.vn) - Phú Thị - Địa linh nhân kiệt, làng khoa bảng, làng trung hiếu, quê hương của Thái hậu Ỷ Lan, của Thánh thi Cao Bá Quát.

Mới nhất

Gà hầm đậu phụ chữa yếu sinh lý

Khỏe - Phạm Hằng - 20:00 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Yếu sinh lý là chứng bệnh phiền muộn không chỉ của quý ông mà còn cả người bạn đời.

Bổ sung dinh dưỡng thiếu hụt sau tết

Khỏe - 16:29 16/02/2019
(Khoahocdoisong.vn) - Các món ăn ngày tết chủ yếu là những thực phẩm nhiều dầu mỡ và đạm dẫn đến việc bổ sung các chất các dinh dưỡng những ngày này thường không đầy đủ và cân đối.

Dị vật xương cá đâm thủng ruột non

Khỏe - Phạm Hằng - 16:26 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Viêm ruột thừa là tình trạng thường gặp, tuy nhiên mổ viêm ruột thừa nhưng có dị vật là điều ít xảy ra.

Phúc Thọ - Hà Nội: Hàng nghìn người k‎ý tên kêu gọi chấm dứt nuôi nhốt gấu

Môi trường - Trần Hòa - 16:26 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Hơn 5000 người dân tại Phúc Thọ (Hà Nội) - điểm nóng về nuôi nhốt gấu đã ký tên kiến nghị kêu gọi cơ quan chức năng khẩn trương hành động.

Đã phẫu thuật thẩm mỹ không nên tiêm filler

Y học và đời sống - Khánh Thủy - 16:21 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Tiêm chất làm đầy là phương pháp làm căng da với chi phí thấp hơn so với các loại hình phẫu thuật thẩm mỹ, hiệu quả tức thì.

Ngừa rụng tóc bằng thực phẩm

Y học và đời sống - 16:21 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Do tiện lợi nên những năm gần đây, nam giới cũng như nữ giới thường sử dụng dầu gội đầu, hóa chất ép, uốn, nhuộm tóc và tình trạng rụng tóc thường diễn ra.

Máy in biến đất sét thành đồ gốm tinh xảo

Khoa học - 16:21 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Chiếc máy in gốm 3D do nhóm sinh viên Nguyễn Thanh Đô, Nguyễn Văn Dũng, Đoàn Công Trung (trường ĐH Bách khoa - ĐH Đà Nẵng) chế tạo.

: Biến thực phẩm thừa thành phân bón

Khoa học - Phong Lâm - 16:20 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Bằng phương pháp sử dụng vi sinh vật biến thực phẩm thành phân bón, nhóm sinh viên muốn giảm chi phí sử dụng phân hóa học của nông dân.

Cẩn trọng tận dụng quả sau Tết

Tư vấn - Hồng Anh - 16:20 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Việc tận dụng các loại quả này đồng nghĩa với việc ăn luôn cả những thuốc trừ sâu độc hại đó.

Tỏi đen không có mùi hôi

Hỏi đáp - PV - 16:20 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Tỏi đen vừa khắc phục được mùi khó chịu của tỏi, vừa làm tăng tác dụng chống oxy hóa của tỏi.

Điều kiện để cá báo trước động đất

Hỏi đáp - PV - 16:19 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Theo niềm tin truyền thống của người Nhật Bản, nếu cá mái chèo xuất hiện nhiều thì rất có thể sẽ có một trận động đất xảy ra.

Lan xanh tốt mà không ra hoa

Hỏi đáp - PV - 16:19 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Lan xanh tốt mà không ra hoa, 80% nguyên nhân là do thiếu ánh sáng. Lá lan xanh thẫm và mềm rũ xuống chứng tỏ thiếu ánh sáng.

Chọn mua máy phát điện đúng cách

Hỏi đáp - PV - 16:19 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Đối với một hộ gia đình bình thường, phù hợp nhất là lựa chọn máy có công suất từ 1 – 1,5W.

Không nên tự làm tinh bột nghệ

Hỏi đáp - PV - 16:18 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Việc chế biến thủ công bằng cách thu hoạch, bóc vỏ, cắt lát, nghiền, lọc lấy tinh bột, sẽ làm mất cơ bản hoạt chất curcumin.

Loại gạo nấu cơm lâu thiu

Hỏi đáp - PV - 16:18 16/02/2019
(khoahocdoisong.vn) - Khi gạo được xát thật kỹ thì trong hạt gạo sẽ không có Vitamin mà chỉ còn lại tinh bột thì cơm sẽ rất lâu thiu.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO