Chủ nhật, 18/11/2018
Đường dây nóng: 0327 216 216

Bán hạ - Vị thuốc trị ho

​BS.CKII. Huỳnh Tấn Vũ - Cây thuốc quanh ta - 20/10/2018 15:29
Bán hạ - Vị thuốc trị ho
Theo nghiên cứu, bán hạ có tác dụng chữa ho và chống nôn; Được dùng theo kinh nghiệm dân gian chữa phụ nữ có thai bị nôn mửa hoặc chữa nôn trong trường hợp viêm dạ dày mãn tính.

Sách Lễ ký nói: vị thuốc này sinh vào giữa mùa hạ nên gọi là bán hạ. Bán hạ là thân rễ phơi hay sấy khô và chế biến của nhiều cây khác nhau, đều thuộc họ ráy Araceae.

Mô tả cây

Cây bán hạ Việt Nam (Typhonium trilobatum Schott) còn gọi là củ chóc, lá ba chìa, cây chóc chuột, là một loại cỏ không có thân, có củ hình cầu đường kính tới 2cm. Lá hình tim, hay hình mác, hoặc chia 3 thùy dài 4 - 15cm, rộng 3,5 - 9cm. Bông mo với phần hoa đực dài 5 - 9mm. Bông mo với phần hoa đực dài 5 - 9mm, phần tràng dài 17 - 27mm. Quả mọng, hình trứng dài 6mm.

Cây bán hạ Trung Quốc (Pinellia ternata Thunb). Breiter khác cây bán hạ Việt Nam ở chỗ thùy xẻ sâu rõ rệt hơn. Mặc dầu gọi là bán hạ Trung Quốc để phân biệt với bán hạ Việt Nam, nhưng có người nói đã thấy cây này mọc ở Lào Cai nhưng chưa được khai thác.

Cây chưởng diệp bán hạ (Pinellia pedatisecta Schott) khác những cây trên ở lá chia thành chín thùy khía sâu.

Cây bán hạ ở Việt Nam mọc hoang ở khắp những nơi đất ẩm ở nước ta từ Nam chí Bắc. Còn mọc ở Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản.

Người ta đào rễ (củ), rửa sạch đất cát, lựa củ to (gọi là nam tinh), củ nhỏ (gọi là bán hạ). Có thể dùng tươi (thường chỉ dùng giã đắp lên nơi rắn độc cắn), thường dùng khô có chế biến.

Cách bào chế

Có nhiều cách chế biến mục đích theo quan niệm Đông y để giảm bớt độ độc (tẩm cam thảo) hay tăng tác dụng chữa ho (tẩm gừng hay bồ kết). Sau đây là một số cách chế biến thường thấy:

Tẩm cam thảo và bồ kết: củ chóc (bán hạ Việt Nam) rửa sạch ngâm nước trong 2 - 3 ngày, mỗi ngày thay nước một lần cho đến khi nước trong hẳn. cứ 1kg bán hạ thêm 0,100kg cam thảo, 0,1000kg bồ kết và nước cho đủ ngập rồi đun cho đến khi cạn nước, vớt ra phơi hay sấy khô. Nguyên nhân chưa rõ, nhưng ta biết cam thảo có tác dụng giảm độc, trừ ho, bồ kết cũng có tác dụng chữa ho.

Tẩm gừng và phèn chua: củ bán hạ cũng rửa sạch và ngâm nước như trên cho tới khi nước trong. Cứ 1kg bán hạ thì thêm 50g phèn chua 300g gừng tươi giã nhỏ thêm nước vào cho ngập. Ngâm trong 24 giờ, lẩy ra rửa sạch. Đồ chín, thái mỏng, lại tẩm nước gừng: cứ 1kg bán hạ thêm 150g gừng tươi giã nát, thêm ít nước vắt lấy nước và cho bán hạ vào ngâm một đêm. Lấy ra sao vàng là dùng được. Phèn chua có tác dụng làm cho hết nhớt.

Trong Bản thảo cương mục của Lý Thời Trân có ghi về chế biến bán hạ như sau: phàm dùng bán hạ, phải đem ngâm nước nóng chừng nửa ngày cho hết nhớt, nếu không thời có độc, uống vào ngứa cổ không chịu được. Trong các bài thuốc, người ta dùng bán hạ kèm theo cả sinh khương (gừng tươi) là vì sinh khương chế được chất độc của bán hạ.

Theo tài liệu cổ, người ta chế bán hạ như sau: bán hạ 120g, bạch giới tử 80g, dấm chua 200g; cho bạch giới tử giã nhỏ vào dấm quấy đều, thêm bán hạ vào ngâm một đêm. Lấy ra rửa sạch nhớt mà dùng.

Một phương pháp khác: rửa sạch bán hạ, dùng nước nóng ngâm, thay nước luôn cho hết nhớt, thái mỏng, tẩm nước gừng, sấy thật khô mà dùng. Có thể phải tán nhỏ thành bột trộn với nước ép gừng, phơi khô dùng.

Bán hạ thu hoạch từ mùa hạ đến thu đông.

Đào củ về, rửa sạch đất cát, đãi sạch vỏ mỏng ngoài, ngâm nước phèn cho sạch nhớt, phơi khô là được. Chỉ khi nào bào chế để dùng mới theo phương pháp nói trên.

Những công dụng

Theo nghiên cứu, bán hạ có tác dụng chữa ho và chống nôn. Được dùng theo kinh nghiệm dân gian chữa phụ nữ có thai bị nôn mửa hoặc chữa nôn trong trường hợp viêm dạ dày mãn tính. Nó còn là vị thuốc chữa ho (làm cho long đờm), chữa nhức đầu, đau dạ dày mãn tính. Ngày dùng 1,5 - 4g; có thể dùng tới liều từ 4 - 12g bán hạ đã chế biến hoặc hơn nữa. Dùng ngoài, tùy theo liều lượng và dùng tươi, giã nát đắp lên nơi đâu.

Trong sách cổ ghi về tính chất và tác dụng của vị bán hạ như sau: vị cay, ôn, có độc; có tác dụng táo thấp (làm khô ẩm thấp), hóa đờm, giáng nghịch (làm hạ hơi đưa lên) hết nôn. Dùng trong những trường hợp nôn mửa, đờm thấp, hen suyễn, đầu nhức, đầu váng, không ngủ; dùng ngoài có tác dụng tiêu thũng. Phụ nữ có thai dùng phải cẩn thận, vị bán hạ phản với ô đầu, thảo ô.

Đơn thuốc có vị bán hạ ghi trong dược điển Trung Quốc 1953: bột bán hạ 80g, bột gừng sống 50g, nước 3.000ml đun sôi và sắc cho đến khi cạn còn 1.000ml; lọc qua bông và dùng nước cất pha thêm cho dủ 1.000ml. Theo dược điển Trung Quốc, mỗi lần dùng 100 - 300ml, trung bình mỗi ngày dùng 200 - 600ml tương ứng với 8 - 24g hoặc 16 - 18g bán hạ. Chữa ho và nôn mửa khi có thai.

Tiểu bán hạ gia phục linh thang (đơn thuốc của Trương Trọng Cảnh): bán hạ 8g, phục linh 6g, sinh khương 3g, nước 300ml, sắc còn 100ml. Uống dần trong ngày, chữa phụ nữ có thai nôn mửa.

Dùng chữa hen suyễn, nặng mặt, nằm không được, muốn nôn ọe, bụng dưới nôn nao, cũng dùng chữa nôn: bán hạ chế 40g, sinh khương 20g, nước 600ml, sắc còn 200ml, chia nhiều lần uống trong ngày. Liều dùng bán hạ ở đây so với đơn tiểu bán hạ có cao hơn, nên uống từ từ, thấy chịu thì uống nữa.

 
 

Theo suckhoedoisong.vn


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Đông lạnh cốm, ăn quanh năm: Dưỡng chất không còn nhiều

(khoahocdoisong.vn) - Cốm chỉ có vào mùa Thu. Nhưng hiện nay, cốm được bán quanh năm vì được bảo quản trong các tủ cấp đông. Nhiều người muốn có cốm ăn quanh năm cũng mua cốm bảo quản trong ngăn đá.

Con đường xâm nhập của amip ăn não

(khoahocdoisong.vn) - Amip ăn não có sức hủy hoại tế bào não mạnh và có thể làm tổ chức não bị tổn thương nặng nề và gây tử vong cao. Chúng xâm nhập vào người chỉ là tình cờ, bất thường.

Lột da mặt bao nhiêu lần/tháng?

(khoahocdoisong.vn) - Lột da mặt là cách làm trắng da và trẻ hóa da bằng cách dùng các loại hóa mỹ phẩm có tác dụng gây bong tróc da chết và tái tạo làn da.

Vinfast đồng loạt ra mắt 3 dòng sản phẩm ô tô, xe máy điện

(khoahocdoisong.vn) - Sau thành công tại Paris Motor Show, ngày 20-21/11, “Ngôi sao mới” của ngành ô tô -  Lux A 2.0 và Lux SA 2.0 sẽ ra mắt công chúng Việt Nam tại công viên Thống Nhất (Hà Nội).

Tra cứu chứng thư kiểm định kim cương

(khoahocdoisong.vn) - Bạn có thể vào các trang web của các tổ chức mua bán vàng bạc đá quý, viện nghiên cứu đá quý, các trung tâm trao đổi mua bán…

 “Thuần dưỡng” lan rừng

(khoahocdoisong.vn) - Dù là lan rừng nhưng chúng cũng rất cần phân bón thường xuyên, nhưng không nhất thiết phải là các loại phân bón vô cơ mà đơn giản chỉ là nước vo gạo, nước hồ ao…

Tập yoga tốt cho não bộ

Theo các nhà nghiên cứu Đại học California (Los Angeles) việc tập yoga, một vận động kết hợp thiền định tương đối nhẹ nhàng, có thể làm thay đổi bộ não của con người và củng cố khả năng suy nghĩ.

Mới nhất

Prudential Việt Nam & WWF: “Vì một cộng đồng không rác thải nhựa”

Tin khoa học - Hương Giang - 17:07 18/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Công ty TNHH Bảo hiểm Nhân thọ Prudential Việt Nam (Prudential) và Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) vừa ký kết hợp tác dự án “Vì một cộng đồng không rác thải nhựa” hướng đến mục tiêu giải quyết những vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa trên quy mô rộng lớn.

Trường Đại học Nguyễn Tất Thành: Ký cam kết chuẩn đầu ra và việc làm cho sinh viên

Tin khoa học - Hà Thanh - 17:05 18/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Ngày 17/11, Ban giám hiệu Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã tổ chức chương trình Lễ khai giảng năm học 2018 – 2019, tại cơ sở An Phú Đông, Quận 12, TPHCM.

Đông lạnh cốm, ăn quanh năm: Dưỡng chất không còn nhiều

Khoa học thường thức - Bảo Khánh - 16:00 18/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Cốm chỉ có vào mùa Thu. Nhưng hiện nay, cốm được bán quanh năm vì được bảo quản trong các tủ cấp đông. Nhiều người muốn có cốm ăn quanh năm cũng mua cốm bảo quản trong ngăn đá.

Tin không khí lạnh tăng cường mới nhất và dự báo thời tiết 10 ngày tới

Sức khỏe A-Z - 15:51 18/11/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Không khí lạnh tiếp tục tăng cường nên tối nay các tỉnh Bắc Bộ có mưa, mưa rào và có nơi mưa dông.

Uống sữa lạnh là tác nhân gây viêm họng, đau bụng cho trẻ?

Sức khỏe A-Z - 15:49 18/11/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Sữa lạnh hay nóng không liên quan đến những vấn đề sức khỏe như viêm họng hay đau bụng của trẻ.

Sử dụng đèn pha khi tham gia giao thông trong thành phố có bị xử phạt?

Sức khỏe A-Z - 15:47 18/11/2018
Khoahocdoisong.vn) - Tôi bị lực lượng Cảnh sát giao thông lập biên bản và xử phạt 700.000 đồng do lỗi bật đèn ở chế độ chiếu xa (đèn pha) khi tham gia giao thông trong thành phố.

Giới khoa học chỉ ra thời kỳ tồi tệ nhất trong lịch sử nhân loại

Cánh cửa tri thức - 15:44 18/11/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Các nhà khoa học Mỹ kết luận rằng, năm 536 sau Công nguyên là điểm khởi đầu một trong những thời kỳ khủng khiếp nhất lịch sử loài người.

Cậu học trò lớp 11 chế tạo thành công máy hút khử khí độc có giá 5 triệu

Sức khỏe A-Z - 15:42 18/11/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Em Hoành Văn Yên (lớp 11A1, Trường THPT Nguyễn Công Trứ, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh) đã mày mò sáng chế ra chiếc máy hút khử khí độc hại trong phòng hóa học.

Nhỏ vài giọt dầu gió lên bụng trước khi ngủ và xoa đều: Tác dụng mang lại sẽ rất tuyệt vời

Sức khỏe A-Z - 15:40 18/11/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Đa số trong chúng ta đều biết đến tác dụng của dầu gió, nhưng nếu áp dụng thêm 6 bí quyết sử dụng sau đây, bạn sẽ thấy dầu gió là một "báu vật" trong nhà. Hãy sớm tham khảo.

Mang điện thoại vào nhà vệ sinh khiến bạn có nguy cơ rước phải 4 căn bệnh nguy hiểm sau

Khỏe A-Z - 15:39 18/11/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Mang điện thoại vào nhà vệ sinh là thói quen tưởng chừng vô hại nhưng lại là nguyên nhân gây ra các bệnh về đường tiêu hóa, thần kinh...

Cách chế biến nội tạng tránh bệnh tật

Đông y - 15:37 18/11/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Một số mẹo chế biến món nội tạng dưới đây sẽ giúp bạn thưởng thức món ăn khoái khẩu mà không lo mất vệ sinh hay ngộ độc.

Con đường xâm nhập của amip ăn não

Bác sĩ của bạn - thúy nga - 10:30 18/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Amip ăn não có sức hủy hoại tế bào não mạnh và có thể làm tổ chức não bị tổn thương nặng nề và gây tử vong cao. Chúng xâm nhập vào người chỉ là tình cờ, bất thường.

Tra cứu chứng thư kiểm định kim cương

Tư vấn - PV - 09:29 18/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Bạn có thể vào các trang web của các tổ chức mua bán vàng bạc đá quý, viện nghiên cứu đá quý, các trung tâm trao đổi mua bán…

 “Thuần dưỡng” lan rừng

Mẹo vặt - PV - 09:22 18/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Dù là lan rừng nhưng chúng cũng rất cần phân bón thường xuyên, nhưng không nhất thiết phải là các loại phân bón vô cơ mà đơn giản chỉ là nước vo gạo, nước hồ ao…

Lột da mặt bao nhiêu lần/tháng?

Tư vấn - Hà Bình - 09:17 18/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Lột da mặt là cách làm trắng da và trẻ hóa da bằng cách dùng các loại hóa mỹ phẩm có tác dụng gây bong tróc da chết và tái tạo làn da.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO