Trang Chủ » Phản biện » Tăng thuế, oằn lưng người nghèo

Tăng thuế, oằn lưng người nghèo

09/10/2017

Nói về đề xuất tăng thuế giá trị gia tăng lên 12 – 14%, PGS.TS Đỗ Đức Định cho rằng, đề xuất này đi ngược lại với xu hướng của kinh tế thị trường. Tăng thuế đồng nghĩa với tăng gánh nặng lên người tiêu dùng, triệt tiêu kinh tế tư nhân, kìm hãm sự phát triển.

PGS.TS Đỗ Đức Định, Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế – Xã hội

Tư duy rối

Bộ Tài chính vừa đề nghị nâng mức thuế suất thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 10% lên 12% kể từ ngày 1/1/2019. Bộ Tài chính cũng đề nghị chuyển nhiều nhóm hàng hoá, dịch vụ sang áp thuế VAT 10%, trong đó có nước sạch, một số loại máy móc, thiết bị, dụng cụ y tế, giáo dục, những nhóm còn lại tăng lên 6%. Tăng thuế sẽ tác động thế nào đến đời sống thưa ông?

Tôi thấy rất khó hiểu với đề xuất này, bởi tăng thuế là đi ngược lại với kinh tế thị trường. Thay vì phải giảm thuế, khuyến khích tiêu dùng, thúc đẩy cạnh tranh thì người ta lại bàn cách tăng thuế.

Rồi chúng ta gia nhập WTO, phải cam kết giảm thuế để cạnh tranh thì ta lại tăng thuế, phú, thế thì doanh nghiệp làm sao trụ vững nổi. Tăng thuế cũng đồng nghĩa với phá hoại nền kinh tế tư nhân, trong khi Thủ tướng chỉ đạo phải khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển, đóng góp trên 60% GDP. Ở đây có sự loằng ngoằng, rối ren và mâu thuẫn giữa chính sách và tư duy thực hiện.

Ông có vẻ lo lắng về đề xuất này?

Đúng thế, tôi thấy vừa lo vừa khó hiểu. Ở nhiều nước, thuế giá trị gia tăng chỉ ở mức trên dưới 5%. Đối với nền kinh tế nói chung, càng tăng thuế thì càng kéo lùi sự phát triển. Chúng ta đang ưu tiên phát triển, mà lại đề xuất như thế thì tôi cho là không phù hợp.

Tăng thuế giá trị gia tăng cũng là tăng gánh nặng lên vai người dân nghèo, đối tượng vốn đã rất chật vật để sống. Liệu có nên không?

Theo Bộ Tài chính thì có nhiều lý do để tăng thuế, thuế VAT ở các nước trên thế giới và trong khu vực cũng thấp hơn nhiều so với Việt Nam?

Đừng so sánh với nước nào mà hãy dựa vào điều kiện thực tế trong nước. Thay đổi chính sách thuế sẽ tạo ra tác động dây chuyền và phức tạp phụ thuộc vào nhiều biến số kinh tế vĩ mô.

Vì vậy, mọi sự điều chỉnh về thuế,mở rộng hay thu hẹp phạm vi điều chỉnh; tăng thuế suất; điều chỉnh ưu đãi thuế… cần thực hiện điều tra để lấy số liệu thực tế đánh giá một cách khoa học, dự báo có cơ sở khoa học và thực tiễn làm căn cứ quyết định chính sách.

Nhóm đối tượng nào sẽ bị ảnh hưởng nhất nếu tăng thuế?

Tăng thuế giá trị gia tăng ảnh hưởng trực tiếp đến người dân do chi phí tiêu dùng sẽ tăng lên. Nhóm người tiêu dùng có thu nhập thấp chịu ảnh hưởng lớn nhất. Tăng VAT tức là toàn dân sẽ phải gánh chịu khi tiêu dùng bất kể sản phẩm gì dù là sản xuất trong nước hay nhập khẩu.

Theo Bộ Tài chính, qua tham khảo kinh nghiệm quốc tế cho thấy, trong bối cảnh nợ công tăng cao tại các quốc gia kể cả các nước đã phát triển, các quốc gia có xu hướng cơ cấu lại thu ngân sách Nhà nước theo hướng tăng cường nguồn thu từ thuế gián thu. Như số liệu được Bộ Tài chính dẫn ra, nhiều nước đã tăng thuế suất phổ thông từ năm 2009 – 2016. Ví dụ thuế suất trung bình tại các nước EU năm 2000 là 19% nhưng đến năm 2014 đã tăng lên gần 21,5%. Các nước OECD cũng có xu hướng tăng thuế GTGT từ mức trung bình 18% năm 2000 lên khoảng 19% năm 2014 và hơn 19% vào năm 2016. Các nước ở châu Á cũng không ngoại lệ khi nhiều nước như Philippines, Ấn Độ, Nhật Bản… đã cơ cấu lại thu ngân sách theo hướng tăng tỷ trọng thuế tiêu dùng trong tổng thu ngân sách từ việc tăng thuế suất thuế GTGT.

Thuế chưa tăng, giá đã tăng

Ở góc độ một người dân, ông có lo tăng thuế?

Có chứ. Nếu tăng thuế, không cẩn thận người nuôi gà sẽ phải thịt hết gà bởi không thế thì gà nó sẽ ăn thịt mình. Đi siêu thị mua quả trứng thôi, giá cũng đã tăng hơn.

Thuế chưa tăng, mới chỉ là thảo luận thế thôi mà giá cả đã có xu hướng tăng theo rồi. Phân biệt giàu nghèo sẽ ngày càng rõ với khoảng cách ngày càng xa, người nghèo sẽ thêm nặng gánh.

Và như ông vừa nói, tăng thuế sẽ làm giảm tốc độ phát triển?

Khi thu nhập của người dân thấp, thậm chí thu nhập ở dưới cả nhu cầu sống tối thiểu, thì việc tăng thuế sẽ làm cho người ta ngại mua sắm, ngại chi tiêu hơn.

Khi không kích thích được mua sắm thì doanh nghiệp cũng không thể mở rộng sản xuất. Đương nhiên, khi ấy sẽ khó mà phát triển. Nếu tăng thuế mà kìm hãm sự phát triển, thì tôi nghĩ là không thể chấp nhận được.

Liệu có một lý do nào có thể chấp nhận được việc tăng thuế?

Tăng VAT phải đi kèm với việc Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh phòng chống tham nhũng và cắt giảm chi tiêu thường xuyên không cần thiết. Quan trọng nhất là Bộ Tài chính cần đề ra một lộ trình rõ ràng và giải trình được tăng thuế để sử dụng vào việc gì thì mới thỏa đáng. Khi chưa làm tốt những việc ấy thì chưa thể tăng được.

Đừng kêu ít tiền, hãy tiêu cho hiệu quả

Trong bối cảnh ngân sách đang rất khó khăn, việc tăng thuế là một giải pháp khắc phục?

Đúng là ngân sách đang gặp khó, nợ công tăng cao. Nhưng thử nhìn lại xem chúng ta chi tiêu ngân sách đã hiệu quả hay chưa. Quan trọng nhất, nguồn gốc của nợ công và thâm hụt ngân sách nặng nề ở Việt Nam không phải do thiếu khả năng huy động ngân sách mà chính là do hiệu quả chi ngân sách thấp, bộ máy quá cồng kềnh, hiệu quả thấp.

Việc tăng thuế VAT để tăng thu ngân sách không những không giải quyết được gốc rễ của vấn đề mà còn tạo điều kiện và dung dưỡng cho việc chi ngân sách “vung tay quá trán” hay các dự án nghìn tỷ đắp chiếu và kém hiệu quả.

Rõ ràng việc sử dụng ngân sách chưa hiệu quả cũng là một nguyên nhân cần phải khắc phục, hơn là tăng thuế?

Câu chuyện về thuế không chỉ đơn thuần về thuế mà là nhiều vấn đề khác như nâng cao hiệu quả, hiệu lực của bộ máy nhà nước, tinh giản biên chế, quản lý chi tiêu NSNN tiết kiệm và hiệu quả, chống tham nhũng hiệu quả…

Đặc biệt là vấn đề bộ máy quá cồng kềnh, phải trả lương cho một số lượng người quá lớn thành ra ngân sách phải chịu gánh nặng. Chúng ta phải học tập Singapore hay Hồng Kông (Trung Quốc), bộ máy của họ rất tinh gọn, lương của cán bộ công chức rất cao, đi cùng với nó là kỷ luật nghiêm ngặt.

Vấn đề tinh giảm biên chế thì khó lắm ạ?

Đó, lại trở lại vấn đề cũ là sao lại để bộ máy cồng kềnh, chức năng chồng chéo như thế mà chưa khắc phục được. Rồi quản lý ra sao, đừng để xảy ra những vụ việc một cá nhân có thể làm thất thoát hàng nghìn tỉ đồng, bao nhiêu công trình dự án đắp chiếu cả đống tiền, giải quyết tham nhũng dứt điểm ra sao…

Nói đi nói lại thì rõ ràng tăng thuế VAT không phải là giải pháp tốt bù chi ngân sách?

Khác nhiều loại thuế khác, tăng thuế VAT tác động đến cả xã hội từ doanh nghiệp đến dân (bởi mọi hàng hoá đều chịu VAT). Chúng ta phải cân nhắc cẩn trọng và đánh giá toàn diện khi muốn điều chỉnh vì phạm vi ảnh hưởng lớn, năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Đừng so sánh với Mỹ, với Nhật, Anh hay Pháp, bởi họ có nền kinh tế khác hẳn, người dân có thu nhập khác, đời sống khác. Tôi không có một chút nào đồng tình về đề xuất tăng thuế này.

Xin cảm ơn ông!

Tô Hội (thực hiện)

Free WordPress Themes, Free Android Games